Class 10 Compulsory Science and Technologyकक्षा १० विज्ञान तथा प्रविधि — SEE notes & solutions

घुलनशील पदार्थलाई घोलकमा घोलेर घोल बनाउँदा आश्रित चर कुन हुन्छ ?

What is the dependent variable in a process of making a solution by dissolving solute in solvent?

एकाइगत विश्लेषण गरी समीकरण \(v^2 = u^2 + 2as^2\) ठिक छ वा छैन परीक्षण गर्नुहोस् ।

Check the correctness of the equation \(v^2 = u^2 + 2as^2\) by using unit wise analysis.

वैज्ञानिक प्रयोगमा निश्चित चरहरूलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ, किन ?
Certain variables should be controlled in scientific experiment, why?

वैज्ञानिक प्रयोगमा नियन्त्रित चरबाहेक अन्य दुई प्रकारका चरहरूको उदाहरणसहित लेख्नुहोस् ।
Write the example of other two types of variable involved in a scientific experiment, except controlled variable.

ओहमको नियम \(V=IR\) मा एउटा आश्रित चर पहिचान गर्नुहोस् ।

Identify a dependent variable in Ohm's law \(V=IR\).

समीकरण \(S = ut + 1/2 at\), मा एकाइरात विश्लेषण गरी समीकरणको वैधता परीक्षण गर्नुहोस् ।

Check the validity of equation \(S = ut + 1/2 at\), by unit wise analysis.

विद्यार्थीहरूले विभिन्न मात्रामा मल प्रयोग गर्दा टमाटरको उच्चाइमा कस्तो असर पर्छ भनेर परीक्षण गरियो भने यस परीक्षणमा स्वतन्त्र चर कुन हो ?

If in experiment is done to find how various amount of fertilizers effect the height of tomato plant, what is the independent variable in this experiment?

(i) टमाटरको उच्चाइ (Height of tomato plant)

(ii) मलको मात्रा (Amount of fertilizer)

(iii) पानीको मात्रा (Amount of water)

(iv) माटोको प्रकार (Type of soil)

\(v = u + at^2\) समीकरणको एकाइगत विश्लेषण गरी मान्यता परीक्षण गर्नुहोस् ।

Check the validity of the equation \(v = u + at^2\) by its unit wise analysis.

विभिन्न तापक्रममा चिनीको घुलनशीलता मापन गरिएको प्रयोगमा आश्रित चर कुन हो ?
Which is the dependent variable in the experiment where solubility of sugar is measured at different temperatures?

एकाइगत विभन्नेषण गरी समीकरण s = ut + 1/2 a²t को मान्यता परीक्षण गर्नुहोस् ।
Test the validity of s = ut + 1/2 a²t by unit wise analysis.

वैज्ञानिक अनुसन्धानमा अनुसन्धानकर्ताले अनुसन्धान अवधिभर स्थिर राख्ने चरलाई के भनिन्छ ?
What is a variable that is kept constant during research period by researcher called?

(i) स्वतन्त्र चर (independent variable)

(ii) आश्रित चर (dependent variable)

(iii) नियन्त्रित चर (controlled variable)

(iv) वाह्य चर (extraneous variable)

एक अनुसन्धाता अल्कोहलको उच्च सेवनले रक्तचापमा पार्ने प्रभाववारे अध्ययन गर्न चाहन्छन् । उक्त अध्ययनमा कुनै एक नियन्त्रित चर र एक आश्रित चर पहिचान गर्नुहोस् ।
A researcher wants to study the effect of excessive consumption of alcohol on blood pressure. Identify one controlled variable and a dependent variable in this research.

वैज्ञानिक परीक्षण गर्दा नियन्त्रित चरहरूलाई समान अवस्थामा राखिन्छ, किन ?
Why is the controlled variable is kept unchanged in scientific experiment?

सामथ्य (P) = \( \frac{W}{t} \) को एकाइगत विश्लेषण गरी मान्यता परीक्षण गर्नुहोस् ।
Test the validity of power (P) = \( \frac{W}{t} \) by unit wise analysis.

तलका मध्ये कुन आधारभूत एकाईको समूहले शक्तिको तत्जन्य एकाई जुल (J) लाई जनाउँछ ?
Which of the following group of fundamental units represent the derived unit of energy Joule (J)?

(i) \( \text{kg ms}^{-2} \)    (ii) \( \text{kg ms}^{-1} \)    (iii) \( \text{kg m}^{2}\text{s}^{-2} \)    (iv) \( \text{kg ms}^{-3} \)

स्वतन्त्र चर र आश्रित चर विच दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write two differences between independent and dependent variables.

तल दिइएका घटनाहरूमा स्वतन्त्र चर र आश्रित चरहरू पत्ता लगाउनुहोस् ।
Find independent and dependent variables in following events.

(i) घाममा विरुवाको बढी बृद्धि हुनु (more growth of plant in sunlight)

(ii) गुलेलीको तन्काई र त्यसले फालेको ढुङ्गाले पार गरेको दूरी नाप्दा (measuring the stretch of a catapult and the distance covered by the stone thrown by it)

एकाइगत विश्लेषण गरी तल दिइएको समीकरणको मान्यता परीक्षण गर्नुहोस् ।
Test the validity of the equation given below by unit wise analysis.
\( v^2 = u^2 + 2as \).

तलका मध्ये कुनचाहिँ तत्जन्य एकाइ हो ?
Which one of the following is a derived unit?

(i) क्याण्डेला (Candela)
(ii) एम्पियर (Ampere)
(iii) न्युटन (Newton)
(iv) मोल (Mole)

आधारभूत एकाइको परिभाषा लेखी एउटा उदाहरण दिनुहोस् ।
Define fundamental unit and give one example.

विभिन्न तापक्रममा नुनको घुलनशीलता मापन गरिएको प्रयोगमा आश्रित चर कुन हो ?
Which is the dependent variable in the experiment where solubility of salt is measured at different temperatures?

एकाइगत विश्लेषण प्रयोग गरी s = t + ½at² समीकरण ठिक छ वा छैन परीक्षण गर्नुहोस् ।
Check the correctness of the equation s = t + ½at² by using unit-wise analysis.

वलको एकाइमा संलग्न आधारभूत एकाईहरू लेख्नुहोस् ।
Write the fundamental units included in the unit of force.

एउटा रवर व्याण्ड तन्काएर कागजको टुक्रा फाल्दा संलग्न आश्रित चर र स्वतन्त्र चरहरू के के हुन्छन् ?
What are the dependent variable and independent variable included when a piece of paper is thrown with stretched rubber.

रबर तन्काएर ढुङ्गा फाल्ने क्रियामा आश्रित चर कुन हुन्छ ?
What is a dependent variable in a process of throwing a stone with a stretched rubber band?

सामर्थ्यको आधारभूत एकाईहरू kgm²/s³ हुन्छ भनी प्रमाणित गर्नुहोस् ।
Prove that, fundamental units of power is kgm²/s³.

आधारभूत एकाई र तत्जन्य एकाईबिच कुनै एक भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Write a difference between fundamental unit and derived unit.

उज्यालो कोठा र अध्याँरो कोठामा विरुवाको वृद्धिमा के फरक पर्दछ भनी गरिएको अवलोकनमा एउटा स्वतन्त्र र एउटा आश्रित चर लेख्नुहोस् ।
Name a dependent and an independent variable of an observation of the growth rate of plants in a lighted room and dark room.

तल दिइएका आधारभूत एकाइ समूहको कुन अन्तरसम्बन्धले न्युटन बनाइँछ ?
Which fundamental units of following represents the proper relation for Newton?

(i) \(kgm^{-2}s^{-2}\)    (ii) \(kgm^{2}s^{-1}\)    (iii) \(kgm^{2}s^{-2}\)    (iv) \(kgms^{-2}\)

एकजना विद्यार्थीले बिरुवाको वृद्धि र सूर्यको प्रकाशको उपलब्धताबिचको सम्बन्धको परीक्षण गर्नु छ । यस परीक्षणमा स्वतन्त्र चर र एउटा नियन्त्रित चर के के हुन्छन् ?
A student has to test the interrelation between growth of plant and availability of sunlight. What will be the independent variable and a controlled variable of the test?

तलकामध्ये तत्जन्य एकाई कुन हो ?

(i) किलोग्राम (Kilogram)
(ii) सेकेन्ड (Second)
(iii) केल्भिन (Kelvin)
(iv) न्युटन (Newton)

'Watt' तत्जन्य एकाई हो भन्ने कुरालाई सम्बन्धित आधारभूत एकाईहरूको सम्बन्ध देखाउने गरी प्रमाणित गर्नुहोस् । \( s = ut^2 + \frac{1}{2}at^2 \) मा एकाईगत एकरुपता भए नभएको जाँच्नुहोस् ।
Prove that 'Watt' is derived unit showing the proper relation among the fundamental units involved in it. Check unit wise homogeneity in \( S = ut^2 + \frac{1}{2}at^2 \).

नियन्त्रित चरको परिभाषा दिनुहोस् ।
Define controlled variable.

गुरुत्वाकर्षण अचर राशी एउटा तत्जन्य एकाई हो भन्ने कुरा प्रमाणित गर्नुहोस् ।
Prove that unit of gravitational constant is derived unit.

स्वतन्त्र चर र आश्रित चरविच कुनै दुईओटा फरकहरू छुट्याउनुहोस् । तल दिइएका अवस्थाहरूमा एउटा स्वतन्त्र चर र एउटा आश्रित चर चिन्नुहोस् ।

Differentiate between dependent variable and independent variable. Identify the dependent and independent variables in following conditions.

(i) रबर व्यान्डलाई तान्काउँदा लाग्ने बल

The force applied to stretch a rubber band.

(ii) ढुङ्गालाई फाल्दा पार गरेको दूरी

Distance travelled by a stone thrown.

चापको एकाइमा कुन आधारभूत एकाइहरू समावेश छन् ?

Which fundamental units are involved in the unit of pressure?

विद्युत् करेन्ट र चापको एकाइ लेख्नुहोस् ।

Write the unit of current electricity and pressure.

तल दिइएका आधारभूत एकाई समूहको कुन अर्न्तसम्बन्धले जुल जनाउँछ ?

Which fundamental units of following represents the proper relation for joule?

(i) kgm²s⁻²

(ii) kgm²s⁻¹

(iii) kgm⁻²s⁻²

(iv) kgm⁻²s²

एक जना विद्यार्थीले घिर्नीको सङ्ख्यामा परिवर्तन गर्दा बलमा कस्तो परिवर्तन आउँछ भन्ने कुरा परीक्षण गर्न खोजे । यस प्रयोगमा घिर्नीको सङ्ख्या, वस्तुको तौल, उचाल्न लाग्ने बल, घिर्नीमा लाग्ने घर्षण बल तथा घिर्नीको किसिम मध्येबाट एउटा नियन्त्रित चर र एउटा आश्रित चरको पहिचान गर्नुहोस् ।

A student has to test the change in effort applied and the number of pulleys used. In this experiment, identify a controlled variable and a dependent variable from number of pulleys, load of object, effort applied, friction produced in the pulleys and type of pulley.

अक्टोपस सामुद्रिक जीव भए पनि यसलाई इकाइनोडर्माटा फाइलमअन्तर्गत राख्नुका कुनै दुई कारण लेख्नुहोस् ।

Octopus cannot be kept under phylum Echinodermata even though it is a marine animal. Give any two reasons.

ब्रायोफाइटा भन्दा टेरिडोफाइटालाई किन बढी विकसित मानिन्छ ? कुनै दुई कारण दिनुहोस् ।

Why is Pteridophytes considered to be more developed than Bryophytes? Give any two reasons.

सिअचिनलाई इकाइनोटर्मिटा फाइलमा किन राखिएको हो ?
Why is sea-urchin kept in phylum Echimodermata?

(i) तिनीहरूको बाह्य शरीर क्याल्करेसका काँढाले ढाकेको हुन्छ ।
Because their bodies are externally covered by hart calcareous spines.

(ii) पानीमा पौड्न र त्यसको सतहमा हिड्नका लागि मांसपेसीयुक्त खुट्टा हुन्छन् ।
Because they have muscular feet to help in swimming in water and gliding on the surface

(iii) तिनीहरूको शरीर नरम हुन्छ
Because their body is soft

(iv) यसको टाउकोमा टेन्टाकल्स हुन्छन्
Because it has tentacles on the head

स्वासप्रश्वासको आधारमा दिइएको जीवको कुनै एउटा विशेषता लेख्नुहोस् ।
Write a characteristic of the given organism on the basis of respiration.

बासस्थान र मृटुको संरचनाको आधारमा माछा र भ्यागुताबिच दुई फरक छुट्याउनुहोस् ।
Write any two differences between frog and fish based on the habitat & the structure of heart.

चमेरो र परेवाविच प्रजनन् र वासस्थानको आधारमा फरक छुट्याउनुहोस् ।

Differentiate between bat and pigeon on the basis of reproduction and habitat.

चित्रमा दुईओटा वनस्पति दिइएका छन् ।

Two plants are shown in the picture.

(i) चित्र A को सब डिभिजन उल्लेख गर्नुहोस् ।

Mention the sub-division of plant A.

(ii) यी दुईमध्ये किस्वा B लाई वढी विकसित मान्नुको कुनै एक कारण लेख्नुहोस् ।

Write a reason for considering plant B has more advanced among these two plants.

[Figure: Plant A]

[Figure: Plant B]

चित्रमा दिइएको जीवको कुनै एउटा औषधीय उपयोगिता लेख्नुहोस् ।

Write one medicinal use of the organism shown in the figure.

श्वासप्रश्वास र प्रजनन् को आधारमा दिइएका जीवहरुबिच भिन्नता लेख्नुहोस् ।

Write the difference between the given organism based on respiration and reproduction.

उर्नियुमा फूल फुल्दैन, सल्लामा फूल फुल्छ तर फल फल्दैन, केरामा फूल पनि फुल्छ र फल पनि फल्छ, तर यी सबै बिरुवाहरू एकै डिभिजनमा पर्नुका दुईओटा कारण लेख्नुहोस् ।

Fern does not bear flowers, pine bears flower but no fruit, banana bears flower as well as fruits. However, all these plants are kept in the same division. Give two reasons for this.

निम्नमध्ये वनस्पति जगतमा पर्ने समूह कुन हो ?
Which of the following group belongs to Plant Kingdom?

(i) फन्जाई (Fungi)
(ii) प्रोटिष्टा (Protista)
(iii) अर्ली (Algae)
(iv) मोनेरा (Monera)

विकासक्रमको आधारमा तलका जनावरहरूको क्रम मिलाएर राख्नुहोस् ।
Arrange the following animals in the order of evolution.

साङ्ला, गँडयौला, माछा, भ्यागुना
Cockroach, earthworm, fish, frog.

मार्केटनिया पर्ने डिभिजनको कुनै दुइओटा विशेषता लेख्नुहोस् ।
Write any two characteristics of the division of marchantia.

दिइएका मध्ये Cordyceps sinensis कुन जीवको वैज्ञानिक नाम हो ?
Which of the following organism has scientific name Cordyceps sinensis?

(i) गरतो Mugwort

(ii) असुरो Malabar nut

(iii) याचांगुम्बा Caterpillar fungus

(iv) टर्मिक Turmeric

चित्रमा दिइएको जीव 'A' र 'B' चित्रको कुनै एउटा समान र एउटा असमान गुण लेख्नुहोस् ।
Write any one similar and one dissimilar characteristics of the organism given in the figure.

[Figure: Figure A - Pigeon]

[Figure: Figure B - Bat]

एउटा प्राणी जमिन र पानी दुवैमा रहन सक्छ तर सुख्खा जमिनमा अन्डा पाछ जुन वाहिरी सुरक्षात्मक आवरणले ढाकेको हुन्छ । साथै, उक्त प्राणीको छाला कत्लाले ढाकेको हुन्छ । उक्त जीव कुन वर्गमा पर्दछ ? उक्त प्राणीलाई स्तनधारी वर्गसंग मृटुको कोठाको सङ्ख्याको आधारमा तुलना गर्नुहोस् ।
A creature can survive both in land and water but lays eggs in a dry land with a protective shell. Also the creature has scaly skin. In which class does the creature lie? Also compare it with Mammalia in terms of number of chambers in heart.

यो तालिकाले जनावरहरूको चार समूह देखाउँछ । यसमध्येमा माछा कुन समूहमा पर्छ ?
Following table shows the four groups of animals. To which group does fish belong?

(i) W
(ii) X
(iii) Y
(iv) Z

चमेरो र हवेलका धेरै विशेषताहरू असमान भएतापनि यिनीहरूलाई एउटै वर्गमा राखिएको छ, किन ?
Bat and whale have many dissimilarities, yet they are kept in the same class, why?

यदि नपाईलाई ट्राकियोफाइटा वर्गमा पर्ने सब डिभिजनका तीन प्रकारका बिरुवाका पातमात्र दिएर ती बिरुवाहरूको सब डिभिजन छुट्टाउन सक्नेब छ ? तर्कसहित लेख्नुहोस् ।
If you are given only the leaves of three plants belonging to the sub divisions under the tracheophyta. Is it possible to identify their sub divisions? Give your logic.

भंगेरोको क्लाय र उनिउको डिभिजन लेख्नुहोस् ।
Write class of sparrow and division of fern.

मयूर (peacock), गोही (Crocodile), सर्प (Snake), ह्वेल (Whale) र समुद्री घोडा (Sea-horse) मा स्तनधारी जनावर कुन हो र सबैभन्दा कम विकसित जनावर कुन हो ?
Among the animals Peacock, Crocodile, Snake, Whale and Sea-horse, which is the mammals and which is the least developed animal?

तलकामध्ये फाइलम सिलेन्टरेटा अन्तर्गत पर्ने जीवका विशेषताहरू पहिचान गर्नुहोस् ।
Identify the characteristics of the animal that belongs to phylum coelenterata.

(i) यसको शरीरमा धेरै छिद्रहरू हुन्छन् । (It's body has numerous pores)

(ii) यो जमीनमा पाइन्छ (It is found on land)

(iii) यसले टेन्टाकल्सको मद्तले चाल देखाउँछ (It moves with the help of tentacles)

(iv) एककोषीय हुन्छ (It is unicellular)

मस र केरा कुन कुन डिभिजनमा राखिएको छ ? लेख्नुहोस् ।
In which division are moss and banana kept?

शरीरलाई दुई बराबर भागमा बाँड्न सकिने र बाहिरी आवरण काइटिनले बनेको जीवको फाइलम लेख्नुहोस् र उक्त फाइलममा पर्ने एउटा जीवको नाम पनि लेख्नुहोस् ।
Write the phylum of animal whose body is bilaterally symmetrical and body is covered by chitin and also write the name of an organism of this phylum.

सिअर्चिनलाई इकाइनोडर्माटा फाइलममा राख्नुको कारण के हो ?
What is the reason of keeping sea-urchin in phylum echinodermata?

(i) शरीर, टाउको, छाती र पेटमा विभाजित भएकोले
(Due to body being divided into head, thorax and abdomen)
(ii) ट्युव फिटको सहायताले चाल देखाउने भएकोले
(Due to locomotion with the help of tube-feet)
(iii) शरीर टेपजस्तै पातलो, लामो र चेप्टो भएकोले
(Due to body being flat and thin like a tape)
(iv) यिनीहरू ओसिलो माटो र पानीमा पाइने भएकोले
(Due to them being found in moist soil and water)

विशेषताका आधारमा यी दुईमध्ये कुन चाहिँ कम विकसित जनावर हो ?
On the basis of their features, which one is less developed animal?

[Figure: Image A showing a whale and Image B showing a shark]

उनिङ्देँमा फूल फुल्दैन, साइकसमा फूल फुल्छ तर फल फल्दैन, केरामा फूल पनि फुल्छ र फल पनि फल्छ, तर यी सबै विरुवाहरू एउटै डिभिजनमा पर्छन् । यी सबै वनस्पतिहरू एउटै डिभिजनमा पर्नुका दुई कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Fern is not a flowering plant; cycas bears flowers but no fruit; banana bears flowers as well as fruits. However all these plants are kept in same division. Give any two reasons, why they are all kept in the same division.

ऊनिउमा भाले ग्यामेट उत्पादन गर्ने अङ्ग तलकामध्ये कुन हो ?
Which of the following organ produces male gamete in fern?

(i) एन्थेरिडियम (Antheridium)
(ii) आर्किगोनियम (archegonium)
(iii) सोरस (Sorus)
(iv) गेम्मा कप (Gemma cup)

मुटुमा दुई कोठा हुने कुनै एक जीवको नाम लेखी कुनै एक विशेषता लेख्नुहोस् ।
Write the name of an animal having two chambered heart, write one characteristics of this animal.

पंक्षीहरूलाई पहिचान गर्ने गुण कुन हो ?
Which of the following is the features of Aves?

(i) गिल्सले सास फेर्नें (respire through gills)

(ii) विषमतापी (Poikilothermic)

(iii) सिधै बच्चा जन्माउने (Viviparous)

(iv) मुखमा चुच्चो र शरीरमा प्वाँख (have beak and feathers)

पंक्षी र स्तनधारी जनावरमा पाइने एउटा समानता लेख्नुहोस् ।
Write a similarity in aves and mammals.

मुटुको संरचना र प्रजननका आधारमा मुसो र सर्पका विचमा कुनै दुई फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between rat and snake on the basis of structure of heart and reproduction.

तलका मध्ये कुन विरुवा एल्गी डिभिजन अन्तर्गत पर्दछ ?
Which of the following plant belongs to the division algae?

(i) केराउ (Pea)

(ii) मस (Moss)

(iii) स्पाइरोगाइरा (Spirogyra)

(iv) साइकस (Cycas)

तलका मध्ये कोषमा कोषभित्ता हुने जगतहरू कुन कुन हुन् ?
Which of the following kingdoms have cell wall in cells?

(i) मोनेरा, फन्जाइ, एनिमलिया (Monera, Fungi, Animalia)

(ii) प्लान्टी, प्रोटिस्टा, एनिमलिया (Plantae, Protista, Animalia)

(iii) फन्जाइ, प्लान्टी, एनिमलिया (Fungi, Plantae, Animalia)

(iv) फन्जाइ, प्लान्टी, मोनेरा (Fungi, Plantae, Monera)

पक्षी वर्गको कुनै दुई मुख्य विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two main features of aves.

फूल फुल्ने, गुच्छे जरा हुने र हाँगा नहुने विरुवा दिइएकामध्ये कुन हो ?
Which one of the following is a plant that bears flower, has fibrous root and no branches?

(i) उनिउँ (fern)
(ii) मकै (maize)
(iii) तोरी (mustard)
(iv) साइकस (cycas)

विकास क्रमको आधारमा कुन क्रम सही छ ?
Which order is right in terms of evolution?

(i) गड्यौला, जेलिफिस, भ्यागुता, माछा (earthworm, jellyfish, frog, fish)
(ii) जेलिफिस, गड्यौला, भ्यागुता, माछा (jellyfish, earthworm, frog, fish)
(iii) गड्यौला, जेलिफिस, माछा, भ्यागुता (earthworm, jellyfish, fish, frog)
(iv) जेलिफिस, गड्यौला, माछा, भ्यागुता (jellyfish, earthworm, fish, frog)

निम्न जीवहरूको फाइलम लेख्नुहोस् । (Write Phylum of the following organisms)

(i) चिप्लेकिरा (slug)    (ii) सिक्युकम्बर (Sea-cucumber)

दिइएको तालिकामा सजीव र विशेषताहरूका विभागताको कुन जोडा सही छ ?
Which pair of the living beings and its characteristics is correct in the given table?

(i) a-3, b-1, c-4, d-2    (ii) a-1, b-1, c-4, d-2

(iii) a-3, b-2, c-4, d-1    (iv) a-1, b-4, c-2, d-3

देखा उस्तै देखिने दिइएका जीवहरूलाई फरक फरक वर्गमा किन राखिएछ ? कारणलाई प्रजनन्का आधारमा स्पष्ट पार्नुहोस् ।
Why do the given organisms are kept in different classes even they have similar looks, clarify on the basis of reproduction.

[Figure: Bat (a)]

[Figure: Eagle (b)]

दिइएको बिरुवा कुन विभाजनजन्य पाँत र उक्त विभाजनमा राख्नुपर्ने एउटा कारण पनि उल्लेख गर्नुहोस् ।
In which division has the given plant kept? What is a reason for keeping this plant in the division?

[Figure: Image of a plant for classification]

तल दिइएका जीवहरूको विशेषताका आधारमा फाइलम/वर्ग/डिभिजन लेख्नुहोस् ।
Write phylum/class/division of organism having following characteristics.

(i) नेफ्रिडियाबाट निष्काशन गर्ने, द्विलिङ्गी
(Excretes through nephridia, hermaphrodite.)

(ii) नाङ्गो बिउ, सियोजस्तो पात
(Seeds are naked, needle like leaves)

(iii) समानान्तर नशा, तीन वा तीनको गुणाङ्क भएको पुष्पदलको सङ्ख्या
(Parallel venation, number of petals is 3 or its multiple)

(iv) जिउलाई कल्लाले ढाकेको, चारकोठे मुटु भएको
(Body is covered with scales, four chambered heart)

दिइएका जनावरहरूलाई शारीरिक बनोटको जटिलता बढ्दै गएको क्रममा मिलाएर राख्नुहोस् ।
Rearrange the following organisms in the ascending order of their complexity of body structure.

समुद्री घोडा (Sea horse), हात्ती (Elephant), सर्प (Snake), हाइला (Hyla), सुगा (Parrot)

उभयचर र सरीसृपविच कुनै दुई फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between amphibian and reptiles.

एम्फियोक्सस, सबफाइलम सेफालोकोर्डेटामा पर्ने एउटा जनावर हो । यसले फाइलम भर्टिब्रेटा र क्रमविकाससँग कसरी सम्बन्ध देखाउँछ ? प्रत्येकको एक एक बुँदा लेख्नुहोस् ।
Amphioxus is an animal of sub-phylum cephalochordata. How does it link with vertebrates and evolution? Write one point for each.

तलकामध्ये कुन चाहिँ अल्गीको उदाहरण हो ?
Which of the following is an example of algae?

(i) क्लमाइडोमोनस (Chlamydomonas)

(ii) मस (Moss)

(iii) लिभरवर्टस् (Liverworts)

(iv) राइजोपस (Rhizopus)

एउटा बिरुवाको ट्यापरुट र फूलहरू छन् भने यो कुन क्लासमा पर्छ ?
A plant has taproot and bears flowers. In which class does it fall?

केही बिरुवाहरूको विशेषता तल दिइएको छ :
Characteristics of some plants are given below.

(a) पुष्पदलको सङ्ख्या 4 or 5 वा यसको गुणाङ्कमा हुन्छ ।
Number of petals is 4 or 5 or in their multiples.

(b) प्रजननको लागि पानी आवश्यक हुन्छ ।
Needs water for reproduction

(c) जरा र डाँठमा छुट्टिएटको हुँदैन ।
Has undifferentiated root and stem

(d) पातहरू प्वाँखजस्ता हुन्छन् ।
Has feather like leaves.

(i) यी गुणहरूलाई क्रमविकासको बढ्दो क्रममा मिलाएर राख्नुहोस् ।
Rearrange the characteristics in ascending order of evolution.

(ii) माथिको समूहबाट पानीमा पाइने बिरुवा पत्ता लगाई वर्गीकरण गर्नुहोस् ।
Identify the group of aquatic plant from above and classify.

चमेरो र मसको वर्गीकरण गर्नुहोस् ।

Classify bat and moss.

मयूर (peacock), गोही (Crocodile), सर्प (Snake), चमेरो (Bat), हवेल (Whale), समुद्री घोडा (Sea-horse)

उपयुक्त मध्ये कुन जनावरको मुटु तीन कोठे हुन्छ ? त्यसै जनावरको वर्गमा पर्ने अर्को एउटा जनावरको वर्गीकरण गर्नुहोस् ।

Which animal of above has three chambered heart? Classify one other animal that lies in the same class of the animal.

परेवा कुन वर्गमा पर्दछ ? (In which class does a pigeon lie?)

(i) मत्स्य (Pisces)

(ii) स्तनधारी (Mammalia)

(iii) पक्षी (Aves)

(iv) सरीसृप (Reptilia)

क्लमाइडोमोनास कुन डिभिजनअन्तर्गत पर्छ ?

Under which division chlamydomonas lie?

तल दिइएका सजीवहरूको समूहलाई तिनीहरूको विकासक्रम अनुसार मिलाउनुहोस् ।

Rearrange the following group of organisms in the order of evolution.

समूह क (Group A) : समुद्री घोडा (Sea horse), जेली माछा (Jelly fish), सर्प (Snake), प्रोटोकोर्डेट (Protochordate)

समूह ख (Group B) : बर (banyan), मस (Moss), भल्भक्स (Volvox), साइकस (Cycas)

दिइएको तालिकामा सजीव र तिनीहरूका विशेषताको कुन जोडा सही छ ?

Which pair of the living being and its characteristic is correct in the given table?

(i) P-1, Q-2, R-3, S-4

(ii) P-3, Q-2, R-4, S-1

(iii) P-3, Q-1, R-4, S-2

(iv) P-3, Q-1, R-4, S-3

बेलनाकार शरीर भएको र नेफ्रिडियाबाट निष्काशन गर्ने सजीवलाई वर्गीकरणको कुन फाइलममा राख्न सकिन्छ ?

In which phylum of the classification of living beings, an organism with cylindrical body that excretes through nephridia can be placed?

मेरुदण्ड नभएका तर हाड भएका जनावरहरूले वर्गीकरणलाई जीवहरूको क्रमविकाससँग कसरी जोड्छन् । कुनै दुईओटा बुँदाहरू लेख्नुहोस् ।

How do the chordates without vertebral column link the classification with evolution of organism? Mention any two points.

कृषकहरूका लागि मौरीपालन फाइदाजनक छ । कुनै दुई बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

Bee farming (apiculture) is beneficial for the farmers. Clarify with any two points.

रानी मौरीको बारेमा तलका मध्ये कुन कथन सत्य हो ?
Which of the following statements is correct about queen bee?

(i) रानी मौरीले लार्भालाई मह र कुट खुवाउने कार्य गर्छ ।
Queen bee feeds honey and bread to larvae.

(ii) रानी मौरीले घारलाई न्यानो बनाउने कार्य गर्छ ।
Queen bee makes the hive warm.

(iii) एउटा गोलामा रानी मौरी धेरै सङ्ख्यामा हुन्छन् ।
A hive has a large number of queen bees.

(iv) घरमा सबैभन्दा लामो समयसम्म बाँच्ने मौरी रानी मौरी हो ।
In a hive the queen bee lives the longest.

कर्मी मौरीले 21 दिनपछि गर्ने कुनै एउटा कार्य लेख्नुहोस् ।
Write a function of worker bee after 21 days.

दिइएको अवधारणा चित्र अध्ययन गरी X र Y प्रक्रियाको नाम लेख्नुहोस् ।

Write the name of process X and Y in the given concept map.

माले मौरी (Drone bee)

दिइएका कन्सेप्ट म्याप अध्ययन गरी P र Q मौरीको नामाकरण गर्नुहोस्, जहाँ P र Q फरक फरक प्रक्रियाबाट बन्छन् ।

Study the given concept map and write the name of P and Q bees, where P and Q are formed by different processes.

कसी मौसेले 1-3 दिनमा र 18-20 दिनमा गर्ने एक एकओटा कार्य लेख्नुहोस् ।
Write a function of worker bee done during of 1-3 days and 18-20 days of each.

भाले भौरी र कमी भौरी वन्ने प्रक्रियाको नामसहित कन्सेप्ट म्याप खिच्नुहोस् ।
Draw the concept map to show the development of drone and worker bee mentioning the name of process involved.

कनी मौरी र भाले मौरीभित्र एउटा कार्यको आधारमा र लाभा बन्ने समायावधिको आधारमा फरक छुट्याउनुहोस् ।
Differentiate between worker bee and drone bee based on the work and time period of formation of larvae.

क्रर्मी मौरीको कुनै दुईओटा विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two characteristics of worker bee.

कर्मी मौरीले 7-11 दिनमा र 18-20 दिनमा गर्ने एक एक ओटा कार्य लेख्नुहोस् ।
Write one function of each of worker bees do during 7-11 days and during 18-20 days.

भाले र कर्मी मौरी बिच कुनै दुईओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between drone bee and worker bee.

रानी मौरी र भाले मौरी छुट्याउने कुनै दुईओटा विशेषता लेख्नुहोस् ।
Write any two characteristics which distinguishes queen bee and drone bee.

"मौरी उपयोगी कीरा हो ।" यस कथनलाई कुनै दुई वृँदामा पुष्टि गर्नुहोस् ।
Honey Bee is a useful insect. Justify the statement with two points.

दिइएको कन्सेप्ट म्यापको अध्ययन गरी Y र Z को एक एक ओटा कार्य लेख्नुहोस् ।
Study the concept map and write the function of Y and Z.

[Figure: Concept map showing X linked to Parthenogenesis via Bee (मौरी), Bee linked to Fertilization (गर्भाधान) which leads to Fertile (प्रजननयोग्य) branching to Y and Sterile (प्रजनन गर्न नसक्ने) branching to Z]

मौरी पालनबाट कृषकलाई हुने कुनै दुई फाइदाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two advantages of bee-keeping for farmers.

कार्य विभाजनको आधारमा मौरी कति प्रकारका हुन्छन् ?
How many types of honey bee are there on the basis of work division?

(i) 2    (ii) 3    (iii) 4    (iv) 5

मोरीका कुनै दुई फाइदाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two advantages of honey bee.

मौरीलाई सामाजिक किरा भनिन्छ, किन ? कुनै दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Honey bee is called social insect, write any two reasons.

दिइएका जोडामध्ये कुन जोडा सही छ ?
Which of the following pairs is correct?

(i) P-2, Q-3, R-4, S-1      (ii) P-2, Q-4, R-3, S-1
(iii) P-2, Q-3, R-1, S-4      (iv) P-2, Q-4, R-1, S-3

कर्मी मौरीको पहिचान गर्ने कुनै दुइओटा आधारहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two bases of identification of worker bee.

एउटा गाउँका सम्पूर्ण बासिन्दाहरू आर्थिक हिसावले कमजोर छन् तर तिनीहरूले फूलहरू तथा कृषिजन्य वस्तुहरू उत्पादन गर्छन् । यदि तपाईँ त्यस गाउँको कुनै वडाको अध्यक्ष भएको भए गाउँका बासिन्दाहरूको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न कुन किराको व्यवसाय गर्न सुभाव दिनुहुन्थ्यो ? कुनै दुई कारणहरू लेख्नुहोस् ।
The people of a village have low economic condition but they grow flowers and agricultural products. If you were chairman of a ward in that village, what would you suggest to improve their economic condition by cultivating which insect? Write any two reasons.

भाले मौरीको कुनै दुईओटा विशेषताहरू लेख्नुहोस् ।

Write any two characteristics of drone bee.

मौरी पालनबाट किसानलाई कसरी फाइदा हुन्छ ? कुनै दुई बुँदा लेख्नुहोस् ।

By the apiculture how is farmer benefited? Write in two points.

तलकामध्ये मौरीको जीवनचक्रमा खन्चुवा अवस्था कुन हो ?

In the life cycle of honey bee, which stage of the following is the voracious eater?

(i) अण्डा (Egg)

(ii) लार्भा (Larva)

(iii) प्युपा (Pupa)

(iv) वयस्क (Adult)

रानी मौरीको कुनै दुई कार्यहरू लेख्नुहोस् ।

Write any two functions of a queen bee.

(44 + XX) क्रोमोजोम भएकी आमा र (44 + XY) क्रोमोजोम भएका बुबाबाट हुने सन्तानको लिङ्ग निर्धारण तालिका बनाउनुहोस् ।

Draw a sex determination chart of the offspring produced by a mother with chromosomes (44 + XX) and father with chromosomes (44 + XY).

कार्य र संरचनाको आधारमा DNA र RNA विच फरक लेख्नुहोस् ।

Write the differences between DNA and RNA on the basis of function and structure.

IVF प्रक्रियाको सचित्र व्याख्या गर्नुहोस् । इनब्रीडिङ र लाइन प्रजननविच कुनै दुई फरक लेख्नुहोस् ।

Explain IVF process with suitable figure. Write any two differences between inbreeding and line breeding.

दिइएको चित्रहरू अध्ययन गरी यिनीहरूबिच कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Study the given figures and write any two differences between them.

चित्र (Figure) A
चित्र (Figure) B

[Figure: Figure A and Figure B showing DNA structures]

दिइएको चार्टले कुन प्रक्रियालाई जनाउँछ ? यस प्रक्रियाको आधारमा (44, xx) र (44, xy) भएका प्राणीबिच हुने प्रमुख भिन्नता के हो ?
Which process is represented by given chart? According to this process, what is the main difference between the organism with (44, xx) and (44, xy)?

कालो आँखा भएको बावु र खैरो आँखा भएको आमाबाट जन्मने बच्चाका आँखा पहिलो वंशमा कालो नै देखिए, खैरो देखिएनन्, किन ? उक्त प्रक्रियाको दोस्रो वंशसम्मको फिलिएल चार्ट देखाउनुहोस् र दोस्रो वंशमा हुने जिनोटाइप अनुपात उल्लेख गर्नुहोस् ।
Black- eyed offsprings were born from black-eyed father and brown- eyed mother. Why did the offsprings had black-eyes but not brown in the first generation? Show the filial chart of this process up to the second generation. Write down genotypic ratio of the second generation.

भ्रूणको लिङ्ग निर्धारणको बारेमा दिइएका मध्ये सही विकल्प कुन हो ?

Which of the following is correct about sex determination of embryo?

(i) X क्रोमोजोमको कारणले भ्रूण पुरुष बन्छ ।

Embryo will develop into a male because of X chromosome.

(ii) Y-क्रोमोजोमको कारणले भ्रूण पुरुष बन्छ ।

Embryo will develop into a male because of Y-chromosome.

(iii) X क्रोमोजोमको आधारमा लिङ्ग निर्धारण गर्न मिल्दैन ।

Gender cannot be determined on the basis of X chromosome.

(iv) Y क्रोमोजोमको कारणले गर्दा भ्रूण महिला बन्छ ।

Embryo will develop into a female because of Y-chromosome.

बच्चा नहुने दम्पतीहरूका लागि IVF एक वरदान हो, किन ?

IVF is a boon for childless couple, why?

माइटोसिस र मिओसिस कोष विभाजनबिच दुईओटा भिन्नता लेख्नुहोस् ।

Write any two differences between mitosis and meiosis cell division.

मानिसमा हुने लिङ्ग निर्धारणको नामाङ्कित चार्ट कोर्नुहोस् ।

Draw a labelled chart showing the sex determination in human beings.

(a) मेन्डलको प्रबलताको नियम लेख्नुहोस् ।

State Mendals' law of dominance.

(b) मेन्डलको प्रयोगअनुसार एउटा कालो (BB) र अर्को सेतो (bb) कुकुरहरूबाट जन्मेका सन्तानहरू पहिलो र दोस्रो वंशमा देखापर्ने नतिजा (फिनोटाइप र जिनोटाइप) चार्टमा देखाउनुहोस् र दोस्रो वंशको फिनोटाइप र जिनोटाइपको अनुपात लेख्नुहोस् ।

Draw a chart to show both phenotype and genotype of offspring produced from dogs of black (BB) and white (bb) colour in the first and second filial generation according to Mendel's experiment. Also write the ratio of phenotype and genotype of second filial generation.

पुरुषमा X र Y दुवै क्रोमोजोम भए नापनि कसैको छोरा मात्रै वा छोरी मात्रै हुन्छन् । किन ? कारणसहित लेख्नुहोस् ।
Though males have both X and Y sex chromosomes, some of them have only sons and some have only daughters. Explain why?

(a) ग्यामेट वन्ने प्रक्रियामा कुन प्रकारको कोष विभाजन हुन्छ ?
What type of cell division takes place during the formation of gametes?

(b) जाइगोट बनापछि कुन प्रकारको कोष विभाजन हुन्छ ?
What type of cell division takes place after the formation of zygote?

(a) कोषमा अनुवांशिक गुण बोकेको लाम्रा त्यान्द्राको नाइट्रोजन बेससहित नामाड्कल चित्र खिच्नुहोस् ।
Draw a labelled diagram of strands of cell having hereditary characters with nitrogen bases.

(b) इनभिट्रोफर्टिलाइजेसन प्रक्रियाको चित्रसहित व्याख्या गर्नुहोस् ।
Explain about In-vitro fertilization with diagram.

कुन कोष विभाजनलाई समीकरणीय कोष विभाजन भनिन्छ र किन ?
Which cell division is called equational cell division and why?

चित्रमा देखाइएको प्रक्रियाको कुनै दुईओटा फाइदा लेख्नुहोस् ।
Write any two advantages of the given process shown in the figure.

[Figure: Reproductive process diagram]

एकजना वैज्ञानिकले खरायोको रङको वारेमा अध्ययन गर्दा सेतो रङ (bb) को तुलनामा कालो रङ (BB) प्रबल गुण रहेको पाए । केही काला र सेता रङका खरायोहरू विचमा क्रसिङ गराउँदा काला र सेता खरायोहरू वराबर सङ्ख्यामा पाए ।
A scientist is studying colour in rabbits, and he found that black colour (BB) is dominant over white colour (bb). When some black and white rabbits are crossed the offspring show equal number of black and white rabbits.

(a) कुन अवस्थामा सेता र काला खरायोको अनुपात वराबर हुन्छ ? चार्टबाट देखाउनुहोस् ।
In which condition is the ratio of black and white rabbit equal? Show by chart.

(b) यदि कालो र सेतो खरायौविच क्रसिङ गराउँदा सवै खरायोहरू काला भएछन् भने क्रसिङ गराएका खरायोहरूको जिनोटाइप के रहेछ ?
If a cross between black and white rabbit produces all black offspring, what are the genotypes of parent rabbits?

(c) यस अध्ययनको आधारमा मेन्डलको शुद्धताको नियम उल्लेख गर्नुहोस् ।
State Mendel's law of purity based on this study.

कृत्रिम गर्भाधान भनेको के हो ? आजभोलि किसानहरू प्राकृतिक रूपमा भन्ना कृत्रिम गर्भाधान गराउन किन मन पराउँछन् ? कुनै एक मुख्य कारण लेख्नुहोस् ।
What is artificial insemination? Why are farmer are attracted towards artificial insemination rather than natural fertilization nowadays? Write any one reason.

एक जना महिलाले लगातार चार छोरी जन्माइन् । उक्त महिला र उनका पति दुवै यस परिस्थितिबाट तनावमा छन् । उनले आफ्नो परिवारलाई यो केवल क्रोमोजोमसँग सम्बन्धित कुरा हो भनेर बुझाउन चाहन्छन् । यसको लागि उपयुक्त लिङ्ग निर्धारण चार्ट बनाई देखाउनुहोस् ।
A woman has given birth to four daughters consecutively. She and her husband both are in stress. She wants to explain to her family that this is simply a matter related to chromosome. Show this with suitable sex determination chart.

रातो फूल फुले र सेता फूल फुले केराउबिच प्रजनन् गराउँदा आउँने नतिजालाई तालिकामा देखाइएको छ ।
A pea plant with red flower and white flower are cross-fertilized and result is shown in the table.

(a) यो परिणाम कुन वंशसँग सम्बन्धित छ ?
To which filial generation does this result belong?

(b) उक्त वंशमा रातो र सेतो फूल फुले केराउको फेनोटाइप र जिनोटाइप अनुपात लेख्नुहोस् ।
Write phenotypic and genotypic ratio of red flowered pea plants and white flowered pea plants.

(c) शुद्ध रातो फूल फुले केराउको विरुवाको जिनोटाइप लेख्नुहोस् ।
Write the genotype that represents pure red flowered pea plant.

(d) उक्त क्रसमा RR र rr पनि प्राप्त भएका छन् । यसले कुन नियम प्रमाणित गर्दछ ।
RR and rr are also seen in the cross. Which law does it prove?

मानिसको छालाको कोषमा क्रोमोजोमको सङ्ख्या कति हुन्छ ।
What is the number of chromosome in human skin cell?

(i) 40    (ii) 42    (iii) 44    (iv) 46

कालो (Bb) र खैरो (bb) कुकुरबिच कस गराउँदा दोस्रो वंशमा निस्कने कालो र खैरो सन्तानको अनुपात लेख्नुहोस् ।
When black (Bb) and brown (bb) dog are crossed, what is the genotypic ratio at second filial generation?

मेण्डलले आफ्नो प्रयोगको लागि केराउको सट्टा स्याउको बोट लिएको भए के अप्ठ्यारो हुन्थ्यो होला ? कुनै दुई वृदामा लेख्नुहोस् ।
What difficulties would have Mendel faced if he had used apple plant instead of pea for his experiment? Write in two points.

आजभोली कृत्रिम विधिबाट जनावरहरूको भालेबाट वीर्यलाई संकलन गरी आवश्यकता अनुसार मेकानिकल विधिबाट पोथीको पाठेघरमा पुर्‍याएर गर्भाधान गराइन्छ ।
Nowadays, sperms are collected from a male animal by artificial methods and fertilization is done by inserting sperms mechanically into the uterus of a female.

(i) यो प्रविधिबाट हुने दुईओटा फाइदाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two advantages of this technology.

(ii) यो प्रविधि अपनाउँदा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरूलाई दुई बुँदामा लेख्नुहोस् ।
Write two points to be considered while performing this technology?

तलकामध्ये कुन वंशाणुगत सङ्केतले पुरुष मानवको शरीरलाई जनाउँछ ?
Which one of the given genetic code represents the body of male human?

(i) 22 + y

(ii) 44 + xy

(iii) 44 + xx

(iv) 22 + x

दिइएको चित्रहरूको पहिचान गरि कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Identify the following figures and write any two differences between them.

[Figure: Figure A showing DNA double helix and Figure B showing RNA single strand]

मेन्डलको प्रयोग अनुसार, एउटा रातो फूल फुल्ने केराउ (RR) र सेतो फूल फुल्ने केराउ (rr)बिच परपरागसेचन गराउँदा उत्पादन हुने F₂ वंशसम्मको प्रक्रियालाई चार्टद्वारा देखाउनुहोस् र यसको फिनोटाइपिक र जिनोटाइपिक अनुपात पनि लेख्नुहोस् ।
Make a chart to show the offspring formed upto F₂ generation according to Mendel's experiment, when red flower (RR) pea plant is cross pollinated with white flower (rr) pea plant. Also state the phenotypic and genotypic ratio.

मेन्डलले आफ्नो प्रयोगका लागि केराउको विरुवालाई किन रोजे ? कुनै दुईओटा कारणहरू दिनुहोस् ।
Why did Mendel choose pea plant for his experiment? Give any two reasons.

तल दुईप्रकारका कोष विभाजन प्रक्रिया देखाइएको छ ।
Two types of cell division are shown below.

[Figure: Diagram showing two types of cell division: A (reproductive cell leading to gamete formation, Process Q) and 2n somatic cell leading to Growth, Process P]

(i) A ले कुन प्रकारको कोष विभाजन जनाउँछ ?
What type of cell division does A represent?

(ii) यी दुई प्रकारका कोष विभाजनको कुनै एक फरक लेख्नुहोस् ।
Write any one difference between these two types of cell divisions?

कालो (BB) र सेतो (bb) कुकुरहरूबाट जन्मेका सन्तानहरू पहिलो र दोस्रो वंशमा देखापर्ने नतिजा मेण्डलले गरेको प्रयोग अनुसार फिनोटाइप र जिनोटाइप दुवै देखिने गरी चार्टमा देखाउनुहोस् र दोस्रो वंशको फिनोटाइप र जिनोटाइप अनुपात पनि लेख्नुहोस् ।
Draw a chart to show both phenotype and genotype of offsprings produced from dogs of black (BB) and white (bb) colour in the 1st and 2nd filial generation according to Mendel's experiment. Write the ratio of phenotype and genotype of second filial generation.

मोनोहाइब्रिड क्रसको दोस्रो वंशमा देखिने सन्तानहरूको लुप्त गुण र प्रवल गुणको आधारमा फिनोटाइपिक अनुपात कुन हुन सक्छ ?
Which of the following is the phenotypic ratio of monohybrid cross in F₂ generation on the basis of recessive and dominant character?

(i) 1:3 (ii) 3:1 (iii) 1:2:1 (iv) 1:1:2

DNA र RNA को बिचमा दुईओटा भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between DNA and RNA.

मानिसमा लिङ्ग निर्धारण कसरी हुन्छ ? चार्टद्वारा देखाउनुहोस् ।
How is sex determined in human? Show by chart.

स्थानीय भैसीसँग उन्नत जातका राँगाहरूको क्रस ब्रीडिङ गराउँदा हुने दुईओटा फाइदा र दुईओटा बेफाइदाहरू लेख्नुहोस् ।
Write two advantages and two disadvantages of cross-breeding between local buffalos with high quality he-buffalo (ranga).

चित्रमा दिइएको न्यूक्लिक एसिडमा मात्र पाइने नाइट्रोजन बेस कुन हो ?
Which Nitrogen base is found only in the given figure?

(i) एडिनिन (Adenine)    (ii) ग्वानिन (Guanine)

(iii) साइटोसिन (Cytosine)    (iv) थाएमिन (Thymine)

जेब्रा र घोडाविच क्रस प्रजनन गराएर उत्पादन हुने ठिमाहा जनावर कुन हो ?
Which hybrid animal is produced by the cross between zebra and horse?

ठिमाहा अग्लो (Tt) र शुद्ध अग्लो (TT) बिरुवाको विचमा क्रस गर्दा पहिलो वंशमा कस्ता सन्तान जन्मन्छन् ? चार्टद्वारा देखाउनुहोस् ।
What type of offspring are born by the cross of hybrid tall (Tt) and pure tall (TT) parents? Show in the chart.

एउटा दम्पतिले चारओटा छोराहरू मात्रै जन्माए । उक्त अवस्थामा पुरुषको शुक्रकिटमा 'X' क्रोमोजोम नभएको होला त ? मानिसमा हुने लिङ्ग निर्धारण प्रक्रियाको चार्ट बनाई लिङ्ग निर्धारणमा क्रोमजोमको भूमिका व्याख्या गर्नुहोस् ।
A couple beget only four sons. In such case, is there absence of 'X' chromosome in the semen? Describe with a chart, the role of chromosomes for the determination of sex.

माइटोसिस र मियोसिस कोष विभाजन बिच कुनै दुई भिन्नताहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between mitosis and meiosis cell division.

शुद्ध लामो (LL) पखेटा भएको ड्रोसोफिला र शुद्ध छोटो (ll) पखेटा भएको ड्रोसोफिला बिच गर्भाधान गराउँदा दोस्रो वंशसम्मको नतिजा चार्टमा देखाउनुहोस् ।
Show in a chart the result of cross between pure long(LL) winged drosophila and pure short (ll) winged drosophila up to second filial generation.

मियोसिस कोष विभाजनलाई न्यूनीकरण विभाजन भनिन्छ, किन ? डिप्लोइड कोष भनेको के हो ?
Why is meiosis cell division called reduction division? What is a diploid cell?

इनभिट्रो फर्टिलाइजेसन (IVF) भनेको के हो ? यसको बारेमा छोटकरीमा व्याख्या गर्नुहोस् ।
What is In-Vitro Fertilization (IVF)? Explain briefly about it.

के बाबु आमा दुवै कालो हुँदा पनि गोरो सन्तान जन्मन सक्छ ? मेन्डलको सिद्धान्तको आधारमा कसरी यो सम्भव भयो ? चार्टमा देखाइ कारणसहित व्याख्या गर्नुहोस् ।
Can a white child be born even though both parents are black? Explain on the basis of Mendelism with suitable chart and reason.

मेन्डेलले आफ्नो प्रयोगका लागि केराउका कतिओटा गुणहरू छानेका थिए ?
How many characters of pea plant had Mendel selected for his experiment?

(i) 11    (ii) 9    (iii) 7    (iv) 5

प्रबल र सुप्त गुणबिच कुनै दुईओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between dominant and recessive characters.

दिइएको चार्टको अध्ययन गरी खाली ठाउँमा उचित ग्यामेटहरू भर्नुहोस् ।
Study the given chart and fill in the blanks with suitable gametes.

[Figure: Genetics chart showing Parents: Father 44+XY × Mother 44+XX, Meiosis: Spermatogenesis and Oogenesis, Gametes: 22+X and 22+X]

छेउमा दिइएको चार्टअनुसार, तलकामध्ये कुन चाहिँ जिनोटाइपिक अनुपात सही छ ?
According to the chart given aside, which of the following genotypic ratio is correct?

(i) 2:2 शुद्ध अग्लो र शुद्ध होचो (Pure tall and pure dwarf)
(ii) 2:2 ठिमाहा अग्लो र शुद्ध होचो (Hybrid tall and pure dwarf)
(iii) 2:2 ठिमाहा अग्लो र ठिमाहा होचो (Hybrid tall and hybrid dwarf)
(iv) 2:2 शुद्ध अग्लो र ठिमाहा होचो (Pure tall and hybrid dwarf)

"कृत्रिम गर्भाधान कृषि क्षेत्रका लागि वरदान हो ।" यस भनाइको पुष्टिका लागि दुईओटा बुँदाहरू लेख्नुहोस् ।
"Artificial insemination is boon for agriculture sector." Write any two points to justify the statement.

DNA र RNA को पूरा रूप लेख्नुहोस् र तिनीहरूको एक एकओटा मुख्य मुख्य कार्यहरू लेख्नुहोस् ।
Write the full form of DNA and RNA and write a major function of each.

तलका मध्ये मानव जातिमा हुने डिप्लोइड क्रोमोजोम सङ्ख्या कुन चाहिँ हो ?
Which of the following is the diploid chromosome number of human being?

(i) 46      (ii) 32      (iii) 23      (iv) 12

अटोसोम र सेक्स क्रोमोजोममा कुनै दुईओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between autosome and sex chromosome.

चित्रमा फरक फरक दुई किसिमको कोष विभाजनका एउटै अवस्थाहरू देखाइएका छन् । यदि माउकोषमा चारओटा क्रोमोजोम थिए भने:
Similar stages of different types of cell division are shown in the diagram. If there were four chromosomes in the mother cells.

[Figure: Cell division diagrams showing Figure A (mitosis-like with 2n chromosomes) and Figure B (meiosis-like with n chromosomes)]

(i) तीमध्ये कुनले ग्यामेटको निर्माण गर्न सक्छ ?
Which of them can form gametes?

(ii) तीमध्ये कुनले माउकोषको जस्तै गुण भएका कोषहरू बनाउँछ ?
Which of them forms daughter cells having identical characteristics of mother cell?

(iii) चित्र A को कुनै एउटा महत्त्व लेख्नुहोस् ।
Write an importance of figure A.

तल जनन् विज्ञान सँग सम्बन्धित एउटा तथ्य र दुईओटा कथनहरू दिइएका छन् :
A fact and two statements related with genetics are given below.

तथ्य Fact:

1. इन भिट्रो फर्टिलाइजेसन भनेको गर्भाधानको एउटा यस्तो प्रक्रिया हो जसमा एउटा काँचको भाँडोमा डिम्बकोष र शुक्राणुको मिलन हुन्छ । त्यसपछि मात्र यसलाई आमाको पाठेघरमा पठाइन्छ ।
In vitro fertilization is a process of fertilization where an egg is combined with sperm in a glass vessel and then it is transferred in mother's uterus.

कथन Statements:

1. यस प्रक्रियामा शुक्राणुको आवश्यकता हुँदैन ।
Sperm is not needed for this process

2. सरोगेट आमाले आफ्नो पाठेघरमा भ्रूणको विकास गर्न सक्छिन् ।
Surrogate mother can grow the embryo in her uterus.

(i) तथ्य र दुवै कथनहरू सही छन् ।
The fact and the statement both are correct

(ii) तथ्य गलत छ र दुवै कथनहरू सही छन् ।
Fact is incorrect but both the statements are correct.

(iii) तथ्य र कथन 2 सही छन् तर कथन 1 गलत छ ।
Fact and statement 2 are correct but statement 1 is incorrect.

(iv) तथ्य र कथन 1 सही छन् तर तथ्य 2 गलत छ ।
Fact and statement 1 are correct but statement 2 is incorrect.

RNA को पूरा रूप लेख्नुहोस् ।
Write the full form of RNA.

मोनोहाइब्रिड क्रस र फिनोटाइपको परिभाषा दिनुहोस् ।
Define monohybrid cross and phenotype.

RNA र DNA बिच कुनै चारओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any four differences between RNA and DNA.

मानिसको प्रजनन् कोषमा क्रोमोजोमको संङ्ख्या कति हुन्छ ?

What is the number of chromosome in reproductive cell of human?

(i) 21

(ii) 23

(iii) 25

(iv) 27

कालो (Bb) र खैरो (bb) खरायोबिच कस गराउँदा पहिलो वंशमा कस्ता सन्तानहरू देखिन्छन् ? चार्टबाट देखाउनुहोस् ।

What type of offsprings will be formed in first filial generation when black (Bb) and brown(bb) rabbits are crossed?

मेन्डलले आफ्नो प्रयोगका लागि केराउको सट्टा लौकाको बिउ लिएको भए के हुन्थ्यो ? कुनै दुईओटा अप्ठ्याराहरू लेख्नुहोस् ।

What would happen if Mendel used bottle gaurd seeds instead of pea seeds for his experiment? Write any two difficulties.

रातो फूल भएको RR केराउको बोट र सेतो फूल rr फुल्ने केराउको बोटसँग परपरागसेचन गराउँदा पहिलो वंशमा सबै रातो फूल भएको केराउको बोट निस्के, यहाँ रातो कस्तो गुण हो ?

When a red flowered pea plant (RR) crossed with the white flowered pea plant (rr) in F₁ generation, all plants are found red flowered. What type of character is red?

(i) प्रवल गुण (Dominant character)

(ii) लुप्त गुण (Recessive character)

(iii) फिनोटाइपिक गुण (Phenotypic character)

(iv) जिनोटाइपिक गुण (Genotypic character)

DNA को पुरा रूप लेख्नुहोस् ।

Write the full form of DNA.

जेनेटिक प्रविधि मानवको लागि वरदान हो, दुई बुँदामा यस भनाइको पुष्टि गर्नुहोस् ।

Genetic technology is boon for human beings, justify this statement in two points.

लामो पखेटा (LL) र छोटो पखेटा (ll) भएका ड्रोसोफिला भ्रिँगाहरूमा परप्रजनन् गराउँदा दोश्रो वंशसम्मको अध्ययन गरियो । सँगै दिइएको तालिका यसै अध्ययनको एउटा भाग हो ।

After the cross-fertilization between long winged (LL) and short winged (ll) drosophila upto 2ⁿᵈ generation were studied. A part of the study is given in the table alongside.

(i) तालिकामा देखाइएका सन्ततिहरूको माउहरूमा कस्ता गुण थिए होलान् ?

What type of characters were there in the parents of the offspring shown in table?

(ii) यस वंशको जिनोटाइपिक अनुपात लेख्नुहोस् ।

Write genophytic ratio of this generation?

(iii) Ll भएको ड्रोसोफिलामा दुवै गुणका कारक तत्व भएता पनि एउटा मात्र गुण देखिनुको कारण स्पष्ट पार्नुहोस् ।

In the drosophila having Ll, there are the factors of both the characters but only one character is expressed. Clarify the cause.

(iv) ठिमाहा र लुप्त गुण भएका ड्रोसोफिलामा क्रसिङ गर्दा बन्ने सन्ततिका लागि चार्ट खिच्नुहोस् ?

Draw a chart for offspring obtained by crossing between the drosophila of hybrid and the recessive character.

मानवको सोमाटिक कोषमा कति जोडा क्रोमोजोमहरू हुन्छन् ?

How many pairs of chromosomes are there in human somatic cell?

(i) 21 जोडा (21 pairs)

(ii) 22 जोडा (22 pairs)

(iii) 23 जोडा (23 pairs)

(iv) 24 जोडा (24 pairs)

मेन्डलले आफ्नो प्रयोगका लागि तोरीको बिरुवालाई किन रोजेनन् ? कुनै दुईओटा बुँदाहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

Why did Mendel not select mustard plant for his experiment? Mention any two points.

चित्रमा फरक फरक दुई किसिमका कोष विभाजनका चित्रहरू देखाइएका छन् :

Different types of cell division are shown in the diagram:

[Figure: Figure A showing mitosis (2n to 2n, 2n, 2n) and Figure B showing meiosis (2n to n, n, n, n)]

(i) तीमध्ये कुनले ग्यामेटको निर्माण गर्न सक्छ ?

Which of them can form gametes?

(ii) तीमध्ये कुनले माउकोषको जस्तै गुण भएका कोषहरू बनाउँछन् ?

Which of them forms daughter cells having identical characteristics of mother cell?

(iii) चित्र A को कुनै एक महत्त्व लेख्नुहोस् ।

Write an importance of figure A.

(iv) तीमध्ये कुनले मैथुनिक प्रजननमा कोमोजोमको सङ्ख्या माउकोषमा जतिकै बनाउन मद्दत गर्दछ ?

Which of them helps to make number of chromosome similar to mother cell in sexual reproduction?

एक जना व्यक्तिको रगत जाँचको नतिजाले उसको रगतमा चिनीको मात्रा बढी देखायो । तलका मध्ये उनले महसुस गरेको शारीरिक लक्षण कुन हुनुपर्छ ?

The result of a person's blood test shows more amount of sugar in his blood. Which of the following physical symptoms may have the person experienced?

(i) जोर्नीको दुःखाइ (Joint pain)

(ii) माथपसीमा गहिरो दुःखाइ (Deep pain in muscles)

(iii) अत्यधिक भोक तथा तिखा (Excessive hunger and thirst)

(iv) हृदयाघात (Heart attack)

रगतमा कुन अवयवको कमीले रक्तअल्पता रोग लाग्छ ?

Lack of which component of blood causes anemia?

एक जना मानिसको रगत परीक्षणको रिपोर्ट चार्टमा देखाइएको छ :

Report of blood test of a person is shown in a chart:

(a) उक्त व्यक्तिलाई के समस्या भएको हुन सक्छ ?

What could be the problem in him?

(b) रक्तकोष 'B' को नाम लेख्नुहोस् ।

Write the name of blood cell 'B'.

(c) रक्तकोष 'C' को सङ्ख्या रगतमा कम देखिएमा कुन रोग लाग्छ ?

Which disease may occur if number of blood cell 'C' is too low?

(d) उक्त मान्छेको हातको औला काटिएर रगत बग्न रोकिएन भने A, B र C मध्ये कुन रक्तकोष सामान्यभन्दा कमी भएको हुन सक्छ ?

If he has a cut in his finger and bleeding does not stop, which one among A, B and C may have lesser than normal?

पसिना आउनु, थकान महसुस हुनु, श्वास फेर्न गाह्नो हुनु, छातीमा एकदमै दवाव महसुस भई सहन नसक्ने गरी दुख्नु आदि कुन स्वास्थ्य समस्याका लक्षण हुन् ? उक्त स्वास्थ्य समस्याबाट जोगिन अपनाउनुपर्ने कुनै एक उपाय लेख्नुहोस् ।
Identify the health problem which has symptoms like, sweating, feeling tiredness, difficulties in respiration, feeling intolerable pain due to stress in chest etc. Write a preventive measure of this problem.

चित्रमा मृदुको बाहिरी भाग देखाइएको छ :
External structure of the heart is shown in the given diagram:

(a) चित्रमा देखाइएको कुनचाहिँ भागमा एन्जियोप्लास्टी गर्दा स्टेन्ट राखिन्छ ?
In which part of the heart shown in the figure, stent is kept during angioplasty?

(b) कुन भागले रगत मृटुवाट फोक्सोमा पुन्याउँछ ।
Which part carries blood from heart to lungs?

(c) भाग 'C' कन्ट्रयाक्ट हुँदा कुन भल्भ बन्द रहन्छ ?
Which valve remains closed while part 'C' contracts?

(d) भाग 'E' को कार्य लेख्नुहोस् ।
Write the function of part 'E'.

[Figure: External structure of the heart with labeled parts A to E]

तलका मध्ये कुन जोडा ठिक छ ?

Which of the following pairs is correct?

(i) a-iii, b-i, c-ii

(ii) a-ii, b-iii, c-i

(iii) a-ii, b-i, c-iii

(iv) a-iii, b-ii, c-i

रातो रक्तकोषकी कुनै एउटा कार्य लेख्नुहोस् ।

Write a function of RBC.

व्यक्ति X को रक्त परीक्षणको बारेमा दिएको तालिका अध्ययन गर्नुहोस् :

Study the table about the blood test of person X.

(a) व्यक्ति X को रक्त समूह कुन हो ?

What type of blood group does person X have?

(b) यदि व्यक्ति X लाई रगतको आवश्यकता पच्यो भने रगत दाताको रगतमा कुन एन्जिनको उपस्थिति हुनु हुँदैन ?

If a person's blood, which antigen must not be present in donor's blood?

दिइएको चित्रको अध्ययन गर्नुहोस् :

Study the given figure.

(a) A र C को नाम लेख्नुहोस् ।

Name the parts A and C.

(b) D मा पाइने कुनै एक प्रकारको प्रोटिनको नाम लेख्नुहोस् ।

Write the name of any one type of protein found in D.

(c) यदि कुनै मानिसको रगतमा B कोषको सङ्ख्या अत्याधिक वृद्धि भएमा के हुन्छ ?

What happens if the number of B cells in the blood of a person increases abnormally?

मुटुगट अशुद्ध रगत फोक्सोमा लैजाने रक्तनली कुन हो ?
Which blood vessel carries the deoxygenated blood from the heart to the lungs?

(i) भेनैकाभा (venecava)
(ii) पुल्मोनरी धमनी (pulmonary artery)
(iii) पुल्मोनरी भिरा (pulmonary vein)
(iv) एओर्टा (aorta)

मिस्टोलिक रक्तचाप भनेको के हो ?
What is high sistolic pressure?

तलको तालिकामा विभिन्न रक्तकोषहरूको विवरण दिइएको छ :
Some information about blood cells is given in the table below:

(a) यीमध्ये कुन रक्तकोषको कमीले गर्दा मानिसमा रक्तजल्पता रोग लाग्छ ?
Among them, deficiency of which blood cell causes anemia?

(b) यीमध्ये कुन रक्तकोषले शरीरमा रोग प्रतिरोधात्मक शक्तिको विकास गर्छ ?
Among them, which blood cell develops immunity in the body?

(c) यीमध्ये रगतमा कुन रक्तकोषको अत्यधिक मात्राले हृदयाघातको सम्भावना हुन्छ ?
Among them, the excess presence of which blood cell in the blood shows the possibility of risk of heart attack?

(d) AIDS लागेको व्यक्तिमा X, Y र Z मध्ये कुन रक्तकोषको कमी हुन्छ ?
Among X, Y and Z, which blood cell will be less in the blood of a person suffering from AIDS?

सिस्टोलिक रक्तचाप हुनुको कारण के हो ?
What is the cause of systolic pressure of blood?

(i) मुटुमा अत्यधिक चाप उत्पन्न हुनु
due to excessive pressure created in the heart.

(ii) मुटुको वायाँ भेन्ट्रिकलले रगतमा उत्पन्न गरेको चाप धमनीमा प्रसारण हुनु
due to pressure produced in the left ventricle of the heart is transmitted to the artery.

(iii) मुटुको वायाँ भेन्ट्रिकल खुम्चँदा धमनी पनि खुम्चनु
due to contraction of artery at the time of contraction of left ventricle.

(iv) मुटुको भेन्ट्रिकल खुम्चँदा उत्पन्न हुने चाप
pressure produced at the time of contraction of ventricle.

हृदयघात हुने कुनै एक मुख्य कारण लेख्नुहोस् ।
Write a major risk factor of causing heart attack.

दिइएको चित्र अध्ययन गर्नुहोस्:
Study the given diagram:

(a) भाग 'A' को नाम लेख्नुहोस् ।
Write down the name of the parts 'A'.

(b) भाग 'B' को कुनै एउटा कार्य लेख्नुहोस् ।
Write a function of part 'B'.

(c) भाग 'C' र 'D' चित्रमा कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between parts 'C' and 'D'.

[Figure: Human heart diagram with labels A, B, C, D]

चारओटा भिन्न रक्तनलीहरूको बारेमा तालिका हेरी प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
Look at the table for 4 different blood vessels and answer the following:

(a) पल्मोनरी धमनी कुन हो ?
Which one is pulmonary artery?

(b) P र R मध्ये पल्मोनरी रक्तसञ्चारमा कुन रक्तनली जिम्मेवार छ ?
In between P & R which one is responsible in pulmonary circulation?

मुटुको सफा चित्र कोरी निम्न लिखित भागहरूको नामाकरण गर्नुहोस् :
Draw clear diagram of heart and label following parts:

(a) मुटुवाट फोक्सोमा रगत लागे रक्त नली
Blood vessel that carries blood from heart to lungs.

(b) सबैभन्दा ठुलो धमनी
The largest artery.

(c) अधुद्ध रगत सङ्कलन गर्ने मुटुको कोठा
Chamber of heart that collect deoxygenated blood.

रगत दाँया भेन्ट्रिकलबाट दाँया अरिकलमा जान कुन भल्भले नियन्त्रण गर्छ ?
Which valve controls the blood flow from right ventricle to right auricle?

(i) एओर्टिक भल्भ (aortic valve)
(ii) बाइकस्पिड भल्भ (bicuspid valve)
(iii) पल्मोनिक भल्भ (pulmonic valve)
(iv) ट्राइकस्पिड भल्भ (tricuspid valve)

मुटुबाट शरीरको विभिन्न भागमा रगत लैजाने रक्तनलीलाई के भनिन्छ ?
What is the name of the blood vessel that carries blood from heart to different parts of the body?

एक जना मानिसको रगतको परीक्षण गर्दा रिपोर्टमा देखिएको सेता रक्तकोष, राता रक्तकोष र प्लेटलेट्सको सङ्ख्या तलको तालिकामा देखाइएको छ ।
Report of WBC, RBC and Platelet counts of a person is shown into following table.

(i) तिनीहरूमध्ये सामान्य अवस्थामा भएको रक्तकोष कुन हो ?
Which of the blood cells is in normal condition?

(ii) व्यक्तिमा X रक्तकोषको सङ्ख्याको कारणले देखिने एउटा समस्या लेख्नुहोस् ।
Write a problem that arises due to the number of X blood cells.

(iii) यदि Y को सङ्ख्या घटेर 1,50,000 मा पुग्यो भने उक्त मानिसलाई के समस्या हुन्छ ?
If the counts of cell Y decrease and reaches 1,50,000 what would be the problem in the person?

(iv) W रक्तकोषको नाम लेख्नुहोस् ।
Name the blood cell W.

रक्तदान गर्नुअघि व्यक्तिको रक्त समूह थाहा पाउनु किन महत्त्वपूर्ण छ ?
Why is it important to know a person's blood type before blood transfusion?

(i) व्यक्तिको समग्र स्वास्थ्य थाहा पाउन
To know person's overall health

(ii) सम्भावित वंशाणुगत डिसअर्डर पहिचान गर्न
To identify possible genetic disorder

(iii) व्यक्तिको सम्भावित मृत्युको खतराबाट रोक्न
To prevent the possible fatal risk of the person

(iv) व्यक्तिको रक्तचाप निर्धारण गर्न
To determine person's blood pressure

उच्च रक्तचाप हुनुका दुई कारणहरू र यसका रोकथामका दुई उपायहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two causes of high blood pressure and two preventive measures of it.

रगतमा एक्कासी सेता रक्तकोषको कमि भएमा कुन रोग लाग्छ ?
Which disease is caused due to the deficiency of white blood cells in blood suddenly?

(i) ल्युकोपेनिया (leukopenia)
(ii) हेमोफिलिया (haemophilia)
(iii) रक्तअल्पता (anemia)
(iv) ल्युकेमिया (leukemia)

शुद्ध रगत मुटुमा ल्याउने रक्तनलीको नाम के हो ?
What is the name of blood vessel that brings pure blood to the heart?

चार जना व्यक्तिको रगतको नमुना परीक्षण गर्दा निम्न नतिजा प्राप्त भयो ।
Following results were obtained when the blood samples of four people were tested.

A – RBC को मात्रा न्यून (A - RBC count is low)
B – WBC को मात्रा बढी (B - WBC count is high)
C – प्लेटलेट्सको मात्रा न्यून (C - Platelets count is low)
D – चिनीको मात्रा बढी (D - amount of sugar is high)

(i) कुन नमुना भएको व्यक्तिलाई चोटपटक लाग्दा धेरै रगत बग्छ ?
The person with which blood sample bleeds more during injuries.

(ii) कुन नमुना भएको व्यक्ति एकैछिन हिँड्दा पनि थाक्छ ?
The person with which blood sample becomes tired even after a short walk?

(iii) कुन नमुना भएको व्यक्तिलाई एन्टिवायोटिकको आवश्यकता पर्दछ ?
The person with which blood sample needs to take antibiotic?

(iv) कुन नमुना भएको व्यक्तिको मृगौलामा समस्या हुन सक्छ ?
The person with which blood sample could have problems in kidney.

(i) मानव मुटुको कुन कोठाले शुद्ध रगत प्राप्त गर्दछ ?
Which chamber of the human heart receives pure blood?

(ii) मुटुबाट शरीरका विभिन्न भागमा शुद्ध रगत लैजाने मुख्य धमनीको नाम उल्लेख गर्नुहोस् ।
Write the name of the main artery that takes pure blood from heart to different parts of the body.

हृदयघात हुनाको कुनै दुईओटा कारणहरू र दुईओटा रोकथामका उपायहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two causes and two preventive measures of heart-attack.

नन ग्रान्युलर ल्युकोसाइटका दुईओटा उदाहरण लेख्नुहोस् ।
Write any two examples of non-granular leucocytes.

मुटुको भित्री वनोटको सफा चित्र कोर्नुहोस् र वाइकस्पिड भल्भ र पल्मोनरी भल्व देखाउनुहोस् ।
Sketch a diagram of internal structure of heart and name the pulmonary valve and bicuspid valve.

ओपन-हर्ट सर्जरी कसरी गरिन्छ ? छोटकरीमा लेख्नुहोस् ।
How is open heart surgery done? Describe in brief.

कृत्रिम गर्भाधानबाट सन्तान जन्माउँदा हुने दुई फाइदाहरू र दुई बेफाइदाहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
Write any two advantages and two disadvantages of artificial fertilization.

दुई जना विद्यार्थीको रक्त समूह परीक्षण गर्दाको नतिजा तालिकामा देखाइएको छ । विद्यार्थी A र विद्यार्थी B को रक्त समूह पहिचान गर्नुहोस् । कस्तोलाई A पोजेटिभ र कस्तोलाई O नेगेटिभ रक्त समूह भनिन्छ ?
The results of the blood group test of two students are shown in the table. Identify the blood group of the student A and student B. What type of blood group is called A-positive and what type is called O-negative blood group?

निम्न लक्षणहरू देखिने रोगको नाम लेख्नुहोस् ।
(Write name of diseases which have the following symptoms.)

(i) टाउको दुख्ने, अनुहार रातो हुने, नाथो फुट्ने, पसिना आउने
Headache, reddish face, nose bleeding, sweating

(ii) धेरै भोक र तिर्खा लाग्ने, छिनछिनमा पिसाब लाग्ने, तौल घट्ने
Excess appetite and thirst, frequent urination, weight-loss

प्लाज्मामा पाइने तीनओटा प्रोटिनको नाम लेख्नुहोस् । रगत जम्न सहयोग गर्ने प्रोटिन हटाएपछिको प्लाज्मालाई के भनिन्छ ? लेख्नुहोस् ।
Write name of three proteins found in plasma. Write the name of plasma which is obtained after the removal of plasma which helps in clotting of blood.

तलकामध्ये कुन रक्त नलीले फोक्सोबाट रगत मुटुमा लैजान्छ ?
Which one of the following blood vessels carries blood from lungs to heart?

(i) पल्मोनरी सिरा (Pulmonary vein)

(ii) पल्मोनरी धमनी (Pulmonary artery)

(iii) भेनाकाभा (Vena cava)

(iv) एओर्टा (Aorta)

पल्मोनरी रक्तसञ्चार भनेको के हो ?
What is pulmonary blood circulation?

एकजना मानिस पिसाब गर्न गएको केही समयपछि त्यहीँ टोइलेटमा अर्को मानिस जान्छ । उक्त मानिसले टोइलेटको प्यानमा कमिलाहरू देख्छ ।
A man pees in pan of toilet. After some time another man observes the pan and sees ants on the pan of the toilet.

(i) उक्त प्यानमा यस्तो अवस्था के कारणले देखिएको होला ? व्याख्या गर्नुहोस् ।
What is the reason that the pan has such condition? Explain.

(ii) पहिलो मानिसले यस अवस्थालाई कम गर्न उसको दैनिक क्रियाकलापमा के कस्तो परिवर्तन गर्नुपर्छ ? कुनै दुई सुझाव दिनुहोस् ।
How should the first man change in his day to day activities to reduce this condition? Write any two suggestions.

मानव मुटुको सफा चित्र बनाई यसमा जोडिएका कुनै दुई रक्तनलीहरूको नाम लेख्नुहोस् ।
Sketch neat diagram of human heart and mention two blood vessels connected with it.

धमनी र सिराविचको कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् । मुटुको दायाँ भेन्ट्रिकल र बायाँ अरिकलविच रक्तप्रवाह कसरी हुन्छ ? व्याख्या गर्नुहोस् ।
Write any two differences between artery and vein. How does blood flow from right ventricle to left auricle? Explain.

मुटुको कुन भागले फोक्सोबाट अक्सिजनयुक्त रगत प्राप्त गर्दछ ?
Which part of the heart receives oxygenated blood from the lungs?

(i) दायाँ अरिकल (Right Auricle)      (ii) बायाँ अरिकल (Left Auricle)
(iii) दायाँ भेन्ट्रिकल (Right Ventricle)      (iv) बायाँ भेन्ट्रिकल (Left Ventricle)

WBC को पूरा रूप लेख्नुहोस् । (Write the full form of WBC)

सँगै दिइएका चित्रहरूले मुख्य दुई रक्तनलीहरू देखाउँछन् । यिनीहरूले शरीरका विभिन्न भागहरूमा रगत पुऱ्याउँछन् ।
The diagrams alongside show two main blood vessels. They carry blood into different parts of the body.

[Figure: Two blood vessel diagrams labeled A and B]

(i) त्यस रक्तनलीको पहिचान गर्नुहोस् जसमा भल्भ हुँदैन र त्यो फोक्सो बाहेकका अङ्गहरूसँग सम्बन्धित छ ।
Identify the blood vessel that has no valve and related with body parts other than lungs.

(ii) तीमध्येको कुन रक्तनलीमा रक्तप्रवाहमा बाधा भई हृदयघात हुन्छ ?
Between them which blood vessel causes heart attack due to blood flow obstruction?

(iii) पल्मोनरी रक्तसञ्चारलाई आधार मानी यी दुई नलीहरूमा दुईओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between these blood vessels on the basis of pulmonary circulation.

रगतलाई मुटुबाट फोक्सोमा लैजाने र फोक्सोबाट मुटुमा ल्याउने रक्त नलीहरूको नाम लेख्नुहोस् ।
Write the name of the blood vessels which carries blood from heart to lungs and lungs to heart.

चित्रमा मुटुको बाहिरी भाग देखाइएको छ :
External structure of the heart is shown in the given diagram.

[Figure: External structure of the heart diagram with parts labeled A, B, C, D, F]

(i) चित्रमा देखाइएको कुन चाहिँ भागमा एन्जियोप्लास्टि गर्दा स्टेन्ट राखिन्छ ?
In which part of them, a stent is kept during angioplasty?

(ii) कुन भागले रगत मुटुबाट फोक्सोमा पुर्‍याउँछ ?
Which part carries blood from heart to lungs?

(iii) जब C कन्ट्र्याक्ट हुन्छ, कुन भल्भ बन्द हुन्छ ?
Which valve remains closed when C contracts?

(iv) ती भागहरूमध्ये कुन भागले मुटुमा रगत ल्याउँछ ?
Which of them brings blood into the heart?

दायाँ भेन्ट्रिकलबाट फोक्सोतिर कुन भल्भ भएर रगत बहन्छ ?

Through which valve does the blood flow from right ventricle to lungs?

(i) एओर्टिक (Aortic)

(ii) बाइकस्पिड (Bicuspid)

(iii) पल्मोनिक (Pulmonic)

(iv) ट्राइकस्पिड (Tricuspid)

मुटुबाट फोक्सोमा रगत लाने रक्तनलीलाई के भनिन्छ ?

What is the name of the blood vessel that carries blood from heart to lungs?

एकजना व्यक्तिको छातीमा तीव्र दुखाइ भयो जुन विस्तारै घाटी र पाखुरातिर पनि गइरहेको छ ।

A person has severe pain in his chest, which is transmitting towards the neck and arms.

(i) कुन धमनीले गर्दा यस्तो समस्या आउँछ ?

Which artery is involved in this disorder?

(ii) X-ray को प्रयोग नगरीकन यसको परीक्षण कसरी गर्न सकिन्छ ? छोटकरीमा वर्णन गर्नुहोस् ।

How can it be tested without using x-ray, describe in short?

(iii) उक्त धमनीमा स्टेन्ट राख्नका लागि कुन उपचार विधिको प्रयोग गरिन्छ ?

Which treatment method is done to place stent in the artery?

दिइएको परिच्छेद अंश Nepal fertility centre ले ११ अगस्त २०२३ मा डिजिटली प्रकाशित गरेको हो :

The given passage was published digitally by Nepal fertility centre on 11 August 2023:

यो प्रक्रिया डिम्बग्रन्थीको उत्तेजनाबाट सुरु हुन्छ, जहाँ औषधीहरूले डिम्बाशयलाई धेरै अन्डाहरू उत्पादन गर्न उत्तेजित गर्छन् । ........ त्यसपछि, प्राप्त अन्डाहरूलाई नियन्त्रित प्रयोगशालाको वातावरणमा शुक्राणुद्वारा निषेचित गरिन्छ । ........ सर्वैभन्दा स्वस्थ निषेचित अन्डाहरू महिलाको पाठेघरमा स्थानान्तरणको लागि चयन गरिन्छ ।

The process begins with ovarian stimulation, where fertility medications are administered to stimulate the ovaries to produce multiple eggs....... Next, the retrieved eggs are fertilized with sperm in a controlled laboratory environment. ....... the most viable ones are selected for transfer into the woman's uterus.

(i) लेखमा उल्लिखित प्रविधि कस्तो दम्पतिको लागि उपयोगी हुन्छ ?

What type of couples the technology mentioned in the article advantageous for?

(ii) उपर्युक्त प्रक्रियाका चरणहरूलाई क्रमैसँग फ्लो चार्टमा देखाउनुहोस् ।

Show the steps of the above process in a flow chart in sequential order.

(iii) के यस प्रविधिको उपयोग धेरैजसो नेपालीले गर्न सक्ने अवस्था छ ? व्याख्या गर्नुहोस् ।

Is the technology in access of most of the Nepalese? Explain.

पल्मोनरी आर्टरीले के गर्छ ? (What does pulmonary artery do?)

(i) फोक्सोबाट मुटुमा शुद्ध रगत ल्याउँछ । Carries oxygenated blood from lungs to heart

(ii) फोक्सोबाट मुटुमा अशुद्ध रगत ल्याउँछ । Carries deoxygenated blood from lungs to heart

(iii) मुटुबाट फोक्सोमा शुद्ध रगत ल्याउँछ । Carries oxygenated blood from heart to lungs

(iv) मुटुबाट फोक्सोमा अशुद्ध रगत ल्याउँछ । Carries deoxygenated blood from heart to lungs

यदि कुनै व्यक्तिलाई हेमोफिलिया भएको छ भने त्यसमा कुन रक्तकोषको सङ्ख्या असन्तुलित भएको हुनुपर्छ ?

Which type of blood cell is imbalanced in the patient who is suffering from haemophilia?

त्यस अवस्थाको मुटुको चित्र बनाउनुहोस् जुन बेला मुटुले रगतलाई शिचेर शुद्धीकरणका लागि फोक्सोमा पठाउँछ । साथै पल्मोनरी भल्भ र बाइकस्पिड भल्भको नामाकरण गर्नुहोस् ।

Sketch a neat diagram of human heart of that condition when it pumps blood to lungs for purification and label pulmonary and bicuspid valve.

यदि तपाईंले बाटामा एकजना व्यक्ति जसलाई छातीमा दबाबसहितको अत्यधिक दुखाइ र श्वासप्रश्वासमा कठिनाइ भएको अवस्थामा फेला पार्नुभयो भने उसको जीवन रक्षाका लागि तपाईंको भूमिका के हुन्छ ? यस्तो विरामीलाई स्वास्थ्य केन्द्रमा पुऱ्याएपछि स्वास्थ्यकर्मीले सर्वप्रथम के गर्नुपर्छ ?

If you find a person on the way who feels severe pain and pressure in thoracic region and feels difficult to respire, what will be your role to save the life of the person? What should a health worker do immediately after reaching the patient at the health centre?

तलकामध्ये कुन रक्त नलीले मुटुबाट फोक्सोमा रगत लैजान्छ ?

Which of the following blood vessels carries blood from heart to lungs?

(i) पल्मोनरी भेन (Pulmonary vein)

(ii) पल्मोनरी आर्टरी (Pulmonary artery)

(iii) भेनाकाभा (Venacava)

(iv) एओर्टा (Aorta)

ब्लड प्रेसरको परिभाषा दिनुहोस् ।

Define blood pressure.

दिइएको रगतको चित्र अध्ययन गर्नुहोस् :

Study the given figure of blood:

[Figure: Blood figure showing components A, B, C, D]

(i) तीमध्ये कुन प्रकारको रगतले 55% भाग ओगट्दछ ?

Which type of them covers 55% part of blood?

(ii) तीमध्ये कुन ल्युकेमियासँग सम्बन्धित छ ?

Which of them is concerned with leukemia?

(iii) तीमध्ये A को सङ्ख्या औसतभन्दा तल भर्दा हुने असामान्य अवस्थालाई के भनिन्छ ?

What is the abnormality called, when number of A decreases below normal level?

(iv) तीमध्ये कुनले आफ्नो काम गर्दा रेसाजस्तो संरचना वनाउँछ ?

Which of them forms fibre like structure during its function?

निम्नमध्ये नेपालमा पाइने औषधीय जडीबुटीको समूह कुन हो ?

Which of the following is a group of medicinal herbs found in Nepal?

(i) निम्न, तुलसी, मकै (Neem, Holy basil, Corn)

(ii) यासांगुम्बा, घिउकुमारी, कोदो (Caterpillar fungus, Aloevera, Millet)

(iii) तुलसी, यासांगुम्बा, धान (Holy basil, Caterpillar fungus, Paddy)

(iv) भसुरो, चोफो, यासांगुम्बा (Malabar nut, Calamus, Caterpillar fungus)

निम्नमध्ये जलवायु परिवर्तनको कारक कुन हो ?

Which one of the following is the cause of climate change?

(i) जीवावशेष इन्धनको दहन (Burning of fossil fuels)

(ii) वृक्षरोपण (Afforestation)

(iii) ध्वनि प्रदूषण (Noise pollution)

(iv) प्राङ्गारिक मलको प्रयोग (Use of organic fertilizer)

नेपालमा पहिल्लो केही वर्ष यता बाघ, गैंडा, रेड पाण्डा आदि लगायत अन्य जनावरको सङ्ख्या घट्दै जानुको कुनै एक कारण लेख्नुहोस् ।

Give any one reason of declining animals like tiger, rhino, red panda etc. in Nepal in recent years.

दिइएका मध्ये कुन बिरुवाको एन्टिअक्सिडेन्ट एन्टिमाइक्रोबियल एंवम् तनाव, डिप्रेशन र एड्जाइटी कम गर्ने विशेषता हुन्छ ?
Which of the following plants has antioxidant, antimicrobial property as well as the capacity to relieve stress, depression and anxiety?

(i) बेसार (Turmeric)

(ii) घोडटामे (Asiatic pennywort)

(iii) गुर्जो (Gurjo)

(iv) निम (Neem)

एउटा विद्यार्थीले पानीको वाफले छाला पोलेको ठाउँमा चित्रमा देखाइएको बिरुवाको पातको रस प्रयोग गरे । अन्य कुन दुईओटा प्रयोजनका लागि उक्त बिरुवाको प्रयोग गर्न सकिन्छ ?
A student used the sap of the leaves of the plant shown in the figure when her/his skin was burnt by steam. For what other two purposes can this plant be used?

[Figure: Plant with leaves used for skin burn treatment]

नेपालमा लोपोन्मुख पक्षपक्षी संरक्षणको कुनै एक उपाय लेख्नुहोस् ।

Write any one measure to conserve rare birds in Nepal.

वृक्षारोपणले जलवायु परिवर्तनको असर कम गर्न कसरी सहयोग गर्दछ ?

How does plantation of trees help reduce the effect of climate change?

(i) वायुमण्डलमा अभिसजनको मात्रा बढाएर (By increasing oxygen level in the atmosphere)

(ii) प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियाद्वारा कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा कम गरेर (By reducing the amount of carbon dioxide through photosynthesis)

(iii) वातावरणको तापक्रम घटाएर (By lowering the temperature of the environment.)

(iv) वर्षा धेरै गराएर (By making a lot of rainfall)

दुर्लभ र लोपोन्मुख प्रजातिविच कुनै एउटा फरक लेख्नुहोस् ।

Write any one difference between rare and endangered species.

तलका मध्ये कुन सरिसृप नेपालका संरक्षित जनावरको सूचीमा पर्दैन ?
Which of the following reptiles is NOT included in the list of protected animals of Nepal?

(i) घडियाल गोंही (Gharial crocodile)
(ii) अजिड्गार (Python)
(iii) सुनगोहोरो (Golden monitor lizard)
(iv) कछुवा (Turtle)

तपाईंको साथीलाई शक्तिवर्धक जडिवुटीको आवश्यकता परेको छ । उक्त अवस्थामा तपाईं साथीलाई कुन जडिवुटीको प्रयोग गर्न सल्लाह दिनुहुन्छ ? उक्त जडिवुटी संरक्षण गर्नको लागि कुनै एउटा तरिका लेख्नुहोस् ।
Your friend needs a strength enhancing medicinal herb. In this situation, which herb would you advise your friend to use? Write down any one method of conservation this medicinal herb.

जलवायु परिवर्तनले समुद्री सतह वृद्धि हुन्छ, किन ? कुनै दुई वुँदामा लेख्नुहोस् ।
Why does climate change causes increase in sea level? Write in any two points.

दिइएका तथ्य र कथनको आधारमा सही निष्कर्ष छन्ुहोस् :
Choose the correct conclusion based on the given fact and statements.

तथ्य : जलवायु परिवर्तन भनेको तापक्रम र वर्षाको ढाँचामा दीर्घकालीन परिवर्तन हो ।
Fact: Climate change refers to long-term variations in temperature and precipitation patterns.

कथन 1 : यसले धुवीय हिउँ पग्लदै जाँदा समुद्री सतह बढ्न सक्छ ।
Statement 1: This can lead to rising sea levels due to melting of ice.

कथन 2 : यसका कारण पृथ्वी प्रत्येक वर्ष सूर्यबाट टाढिँदै जान्छ ।
Statement 2: It makes the Earth move farther away from the Sun every year.

(i) तथ्य र दुवै कथनहरू सही छन् ।
(ii) तथ्य गलत छ तर दुवै कथनहरू सही छन् ।
(iii) तथ्य र कथन 1 सही छन् तर कथन 2 गलत छ ।
(iv) तथ्य र कथन 2 सही छन् तर कथन 1 गलत छ ।

दिइएको जीवको कुनै दुईओटा उपयोगिता लेख्नुहोस् ।
Write any two uses of the given organism.

पाचन क्रिया सक्रिय बनाउने एन्टिमाइक्रोवियल गुण भएको जडीबुटी कुन हो ?
Which medicinal plant has the antimicrobial property that can activate digestive process?

(i) नीम (Neem)    (ii) गुर्जो (Heart leaved moonseed)
(iii) घोडटाप्रे (Asiatic pennywort)    (iv) तुलसी (Holy basil)

जलवायु परिवर्तनका कुनै दुईओटा असरहरू लेख्नुहोस् ।
Mention any two effects of climate change.

जनावरहरू लोप हुनुको एउटा कारण जलवायु परिवर्तन हो भने अन्य दुईओटा कारण लेख्नुहोस् ।
Climate change is the cause of the extinction of animals. Give other two possible causes.

"नेपालमा जडिबुटीजन्य औषधीको प्रचुर सम्भावना छ । यसको संरक्षण र प्रयोगका लागि स्थानीय जनतालाई सचेत गराउन आवश्यक छ" । यस कथनको पक्षमा दुईओटा तर्क पेश गर्नुहोस् ।
"There are plenty of possibilities of medicinal plant in Nepal. It is essential to aware the local people in order to protect and use of such medicinal plant." Give any two arguments to support this statement.

दिइएको जीवमा, भुसिलकिरा र फन्जाइको सम्बन्ध कस्तो हुन्छ ?
In the given organism, what is the relationship between caterpillar and fungi?

(i) स्याप्रोट्रोपिक (saprotrophic)
(ii) परजीवि (parasitic)
(iii) परभक्षी (predator)
(iv) सिम्बायोटिक (symbiotic)

पोलेको ठाउँमा उपचार गर्न प्रयोग हुने विरुवाको नाम लेख्नुहोस् । उक्त विरुवाको थप एक उपयोगिता लेख्नुहोस् ।
Write the name of plant which is used in the treatment of burn. Write one other use of this plant.

पेट र छाला सम्बन्धी रोगहरूको उपचार गर्न निम्न मध्ये कुन विरुवालाई परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिन्छ ?
Which of the following plant is used for curing stomach and skin diseases?

(i) घ्युकुमारी (Aloe-vera)
(ii) यार्सागुम्बा (Yarsagumba)
(iii) बोजो (Bojo)
(iv) तुलसी (Tulasi)

चित्रमा दिइएको जडिबुटीको दुई ओटा उपयोगिताहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two uses of the medicinal plant shown in the figure.

[Figure: Medicinal plant shown in figure]

दुलर्भ जनावरहरू संरक्षण गर्नको लागि कुनै एक महत्वपूर्ण सुभाव दिनुहोस् ।
Mention any one suggestion to preserve endangered animals.

स्थानीयस्तरमा जडिवुटीको अधिकतम सदुपयोग गर्नका लागि कुनै दुई सुफाव उल्लेख गर्नुहोस् ।
Mention any two suggestion for maximum use of medicinal plants in local level.

आज भोलि कहिले अल्पवृष्टि त कहिले अतिवृष्टि भएर कृषि उत्पादनमा बाधा पुग्न गएको छ । यसको मुख्य कारण तलका मध्ये कुन हो ?
Now a days, agricultural production has been affected by low rainfall at times and heavy rainfall at other times. Which of the following is the main reason for this?

(i) ज्वालामुखी विस्फोटन (volcanic eruption)

(ii) बाढी र पहिरो (flood and landslide)

(iii) जलवायु परिवर्तन (climate change)

(iv) दुर्लभ वन्यजन्तुको ह्रास (decrease in endangered animals)

आजभोली हिमाली भेगको हिउँ पग्लेर हिमालहरू काला पत्थरमा परिणत भइरहेका छन् । यस प्रक्रियालाई कसरी रोक्न सकिन्छ ? कुनै दुई उपायहरू लेख्नुहोस् ।
Now a days, mountains are turning into black rock due to melting of snow. How can we control this process? Write any two ways.

ज्वालामुखी विस्फोटन (A) र जीवावशेष इन्धनको दोहन (B) यी दुई जलवायु परिवर्तनका कारणहरू हुन् । यिनीहरूका बारेमा दिइएकामध्ये कुन विकल्प सही छ ?
Volcanic eruption (A) and over use of fossils fuel (B) are two causes of climate change. Which of the following alternative is correct about these?

(i) A प्राकृतिक कारण र B मानवीय कारण
A is a natural cause and B is a human cause
(ii) A मानवीय कारण B प्राकृतिक कारण
A is an human cause and B is a natural cause
(iii) दुवै मानवीय कारण हुन् । (Both A and B are human causes)
(iv) दुवै प्राकृतिक कारणहरू हुन् । (Both A and B are natural causes)

बेसार र घोडटाप्रेको एक एक ओटा उपयोग लेख्नुहोस् ।
Write one use each of Turmeric and Asiatic Pennywort.

हिम चितुवाको संरक्षणका लागि मुख्य काम के गर्नुपर्छ ?
What is the main work needed to do for the conservation of snow leopard?

जलवायु परिवर्तन गराउने कुनै दुईओटा कृत्रिम प्रक्रिया उल्लेख गर्नुहोस् ।
Mention any two artificial processes that cause climate change.

तल दिइएकामध्ये जलवायु परिवर्तनको प्राकृतिक कारण कुन हो ?
Which of the following is natural reason of climate change?

(i) औद्योगिकीकरण (Industrialization)
(ii) वन विनास (Deforestation)
(iii) ज्वालामुखी विस्फोट (Volcanic Eruption)
(iv) जीवावशेष इन्धनको दोहन (Burning of fossil fuels)

जलवायु परिवर्तनको असर कुन हो ?
Which of the following is the effect of climate change?

(i) समुन्द्री सतह घट्नु (Decrease in sea level)
(ii) मानव स्वास्थ्यमा सकारात्मक असर (Positive effect in human health)
(iii) मौसममा परिवर्तन (Change in season)
(iv) जैविक विविधता बढ्नु (Increase in biodiversity)

यदि कुनै व्यक्तिको बौद्धिक क्षमता र स्मरण शक्ति कमजोर छ भने तल दिइएकामध्ये कुन जडीबुटीको उपयोग गर्ने सल्लाह दिनुहुन्छ ?
If a person has weak intelligence and memory power which of following medicinal herb will you suggest to use?

(i) असुरो (Malabar nut)
(ii) निम (Neem)
(iii) गुर्जो (Heartleaves Moonseed)
(iv) घोडटाप्रे (Asiatic Pennywort)

उच्च हिमाली भेगमा पाइने एउटा जडीबुटीको नाम लेख्नुहोस् ।
Write name of a medicinal plant found in high mountain.

जडीबुटी भनेको के हो ? हिमालमा पाइने कुनै एउटा जडीबुटीको नाम लेख्नुहोस् ।
What is medicinal plant? Write any one medicinal plant found in Himalayan region.

एउटा गाउँका बासिन्दाहरूलाई मुसाहरूले धेरै सताउँदा मुसा मार्ने अभियान नै चलाए । यसको परिणाम के हुन सक्छ ?
Villagers of a village are being troubled by rats and they conducted a campaign to kill them. What could be the consequence of it?

(i) पारिस्थितिक पद्धति सन्तुलित हुनेछ । (Ecosystem will be balanced.)

(ii) सर्पहरूको सङ्ख्या घट्नेछ । (Number of snakes will be decreased.)

(iii) सर्पहरूको सङ्ख्या बढ्नेछ । (Number of snakes will be increased.)

(iv) किराहरूको सङ्ख्या बढ्नेछ । (Number of insects will be increased.)

जलवायु परिवर्तनको मुख्य कारक ग्याँस कुन हो ?
Which gas is the main cause of climate change?

जडीबुटीले राष्ट्रको अर्थतन्त्रको बृद्धिको लागि कसरी टेवा पुर्‍याउँछ ?
How do medicinal plants support to enhance the economy of the nation?

कुनै एउटा सहरको प्रदूषण गर्ने प्रदूषकहरू तलको चित्रमा दिइएका छन् ।
Pollutants of a city are shown in the given diagram.

[Figure: Image showing various pollutants including plastic waste and other non-biodegradable materials in a city]

(i) दिइएका प्रदूषकहरूमा नकुहिने प्रदूषक कुन हो ?
Which pollutants of them is non biodegradable?

(ii) यस्तो प्रकारको प्रदूषकलाई कसरी व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ?
How can we manage such pollutants?

रगनको विकार हटाई छालासम्बन्धी समस्या कम गर्नका लागि प्रयोग गर्न सकिने जडीबुटी कुन हो ?

Which medicinal plant can be used for the treatment of skin diseases by reducing the blood issues?

(i) नीम (Neem)

(ii) गुर्जो (Heart leaved moonseed)

(iii) घोडटापे (Asiatic pennywort)

(iv) तुलसी (Holy basil)

जलवायु परिवर्तनका कुनै दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।

Mention any two causes of climate change.

स्याललाई दोस्रो उपभोक्ता किन मानिन्छ ?

Why is jackal considered as secondary consumer?

यदि एकजना व्यक्तिको रगतमा बिकार भई छालासम्बन्धी रोगहरू देखिए भने कुन जडीबुटीको प्रयोग गरेर उपचार गर्ने सल्लाह दिनुहुन्छ र उक्त जडिबुटी प्रयोग गर्दा के सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ ?

If a person is suffering with skin diseases due blood issue, which medicinal plant will you suggest to use to cure it? What precautions should be taken while using medicinal herb?

एक सिङ्गे गैँडाको संरक्षणका लागि मुख्य रूपमा के गर्नुपर्ला ?

What should be done mainly for the conservation of one horned rhinoceros?

जलवायु परिवर्तनका कुनै दुईओटा प्राकृतिक प्रक्रिया उल्लेख गर्नुहोस् ।

Mention any two natural processes that cause climate change.

चन्द्रमामा जोख्ना 78.4 N तौल भएको कुनै ढुङ्गाको तौल पृथ्वीको सतहमा कति हुन्छ होला ?

What will be the weight of stone on the surface of the Earth if it weighs 78.4 N on the surface of the Moon?

(i) 380 N

(ii) 450 N

(iii) 590 N

(iv) 690 N

दिइएको तथ्याङ्कको आधारमा आकाशीय पिण्डहरू P र Q विच उत्पन्न हुने गुरुत्वाकर्षण बल हिसाब गर्नुहोस् ।

Calculate the force of gravitation between the heavenly bodies P and Q on the basis of information given in the figure.

स्वतन्त्र खसाइ र तौलविहीनताविच कुनै दुई फरक लेख्नुहोस् ।

Write any two differences between free fall and weightlessness.

पृथ्वीमा 750 N तौल भएको मानिसको चन्द्रमामा तौल कति हुन्छ ? (चन्द्रमाको गुरुत्व प्रवेग 1.63 m/s²)
What will be the weight of a man on the Moon, if his weight on the Earth is 750 N? (Acceleration due to gravity of the Moon=1.63 m/s²)

(i) 124.7 N

(ii) 125 N

(iii) 126.8 N

(iv) 127.8 N

(a) एउटा ढुङ्गालाई अग्लो टावरबाट खसाल्दा 4 s मा जमिनमा पुग्छ भने उक्त ढुङ्गा कति गतिमा जमिनमा बजारिन्छ ?
A stone is dropped from a tall tower that reaches to the ground after 4 s. Calculate the velocity with which the stone lands on the ground.

(b) चित्रमा देखिएएका दुई वस्तुविच लाग्ने गुरुत्वाकर्षण बल हिसाब गर्नुहोस् ।
Calculate the force of gravitational attraction between the two bodies shown in the diagram.

[Figure: Two bodies with masses 4,500 kg and 2,000 kg separated by 500 km]

यदि 22.05 m अग्लो टावरको टुप्पोबाट ढुङ्गा खसालिएको भए उक्त ढुङ्गा जमिनको सतहमा पुन वर्ति समय लाग्ला ?

If a stone is dropped from the top of the tower having height 22.05 m, how long does it take to reach the ground?

(i) 1 सेकेन्ड (second)

(ii) 1.5 सेकेन्ड (second)

(iii) 2 सेकेन्ड (second)

(iv) 2.5 सेकेन्ड (second)

यदि चन्द्रमाको सतहमा एउटा वस्तुको तौल 66 N छ भने पृथ्वीमा उक्त वस्तुको तौल कति होला ? (चन्द्रमाको गुरुत्वप्रवेग \(1.62\ \text{m/s}^2\)).

If the weight of an object on the surface of the Moon is 66 N, what might be the weight of the object on Earth? (Acceleration due to gravity of Moon is \(1.62\ \text{m/s}^2\))

(i) 396 N (ii) 66 N (iii) 11 N (iv) 6.6 N

(a) प्यारासूट प्रयोग गरेर चन्द्रमामा सुरक्षित अवतरण गर्न सम्भव छैन, किन ?

Why is it not possible to land safely on the Moon using a parachute?

(b) दुईआँटा आकाशीय पिण्डहरू क्रमश : \(2\times10^{30}\) kg तथा \(1.9\times10^{27}\) kg रहेको छ । यदि तिनीहरूको केन्द्रीबिचको दूरी \(1.8\times10^{8}\) km भए यी दुई पिण्डहरूबिचको गुरुत्वाकर्षण बल हिसाब गर्नुहोस् । यदि दुरीलाई \(3.6\times10^{8}\) km बनाउँदा गुरुत्वाकर्षण बलमा के भिन्नता आउँछ ?

Mass of the two heavenly bodies are \(2\times10^{30}\) kg and \(1.9\times10^{27}\) kg respectively. If the distance between their centers is \(1.8\times10^{8}\) km. Calculate the gravitational force between them. What would be the force of attraction if the distance between the masses is made \(3.6\times10^{8}\) km.

पृथ्वीमा 700 N भएको वस्तुको 2.5 m/s² गुरुत्वप्रवेश तौल भएको ग्रहमा कति हुन्छ ?
What will be the weight of an object on the planet having acceleration due to gravity 2.5 m/s² if the object weighs 700 N on the Earth?

(i) 240 N
(ii) 1750 N
(iii) 175 N
(iv) 700 N

हिमालको टुप्पो र फेदीमध्ये कुन ठाउँमा वस्तुको तौल वढी हुन्छ ? कारणसहित लेख्नुहोस् ।
Between the top of mountain and its base, where will an object weigh more? Write with reason.

यी दुई आकासीय वस्तुविच लाग्ने गुरुत्वाकर्षण बल कति हुन्छ ? कुन अवस्थामा उक्त वस्तुविच लाग्ने गुरुत्वाकर्षण बल र गुरुत्वाकर्षण अचर राशी बराबर हुन्छ ?
What is the gravitational force of attraction between these two heavenly bodies? In which condition gravitational force of attraction is equal to gravitational constant.

[Figure: Two heavenly bodies m1 and m2 separated by distance d]

दिइएको चित्रमा A र B विच लाग्ने गुरुत्वाकर्षण बल कति हुन्छ ?
What is the gravitational force of attraction exerted between A and B in the given figure?

(i) \(8.34\times10^{-16}\) N

(ii) \(8.34\times10^{-17}\) N

(iii) \(8.34\times10^{-18}\) N

(iv) \(8.34\times10^{-19}\) N

चित्रमा विभिन्न चारओटा हिमालको उचाइ दिइएको छ । यी मध्ये कुन हिमालमा गुरुत्वप्रवेगको मान सवैभन्दा कम हुन्छ ?
In the figure height of four different mountains are given. Among them which mountain has least acceleration due to gravity?

पिण्ड र तौलविचको कुनै एक फरक लेख्नुहोस् ।
Write a difference between mass and weight.

पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणका कुनै दुई प्रभाव लेख्नुहोस् ।
Write any two effects of gravity of the earth.

तलका मध्ये कुन चाहिं कथन सही छ ?
Which of the following statements is correct?

(i) पृथ्वीको सतहबाट उचाइमा जादा गुरुत्वप्रवेगको मान घट्छ ।
(ii) पृथ्वीको सतहबाट उचाइ बढ्दा गुरुत्वप्रवेगको मान घट्छ ।
(iii) पृथ्वीको भूमध्य रेखीय भागमा भन्दा ध्रुवीय भागमा गुरुत्वप्रवेगको मान कम हुन्छ ।
(iv) पृथ्वीको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा गुरुत्वप्रवेगको मान सबैभन्दा बढी हुन्छ ।

यदि कुनै वस्तुको तौल पृथ्वीको सतहमा 150 N छ भने उक्त वस्तुको तौल चन्द्रमाको सतहमा कति होला ?
What is the weight of body on the Moon's surface if its weight is 150 N on the Earth's surface?

स्वतन्त्र खसाइको परिभाषा लेख्नुहोस् ।
Define free fall.

कुनै दुई वस्तुहरूको पिण्ड स्थिर राखेर तिनीहरूविचको दूरीलाई आधा गर्दा गतन्ताकर्षण चलमा के असर पर्छ भन्ने तथ्यलाई समीकरण बनाई व्याख्या गर्नुहोस् ।
What happens to the gravitational force when masses of two objects kept constant and the distance between them is made half? Explain with suitable equation.

यदि पृथ्वीलाई खाँदेर चन्द्रमाजत्रै बनाउन सकियो भने पृथ्वीको गुरुत्व प्रवेगको मानमा कस्तो असर पर्छ ?
If the Earth could be squeezed to the size of the Moon, what would be the effect on the value of acceleration due to gravity of the Earth?

(i) बढ्छ (increases)    (ii) घट्छ (decreases)
(iii) शून्य हुन्छ (becomes zero)    (iv) उत्ति नै रहन्छ (remains the same)

दिइएको चित्रमा A र B को पिण्ड क्रमश: 6 x 10²⁴ kg र 400 kg तथा A को अर्धव्यास 6400 km छ ।
In the given figure, mass of A and B are 6×10²⁴ kg and 400 kg respectively, and the radius of A is 6400 km.

[Figure: Object B on the surface of large spherical body A with radius 6400 km]

(i) A र B वस्तुहरू बिचको गुरुत्वाकर्षण वल पत्ता लगाउनुहोस् ।
Calculate the gravitational force between the objects A and B.

(ii) वस्तु B लाई वस्तु A को सतहबाट कति उचाइमा लग्दा गुरुत्वप्रवेगको मान 6 m/s² हुन्छ ?
To what height the body B should be taken from the surface of the body 'A' so that the value of acceleration due to gravity becomes 6 m/s²?

वस्तुको तौल (w) र गुरुत्वप्रवेग (g) बिच को सम्बन्ध कुन सही छ ?
What is the relationship between weight of object (w) and acceleration due to gravity (g)?

(i) \( W = g \)

(ii) \( W \propto g \)

(iii) \( W \propto \frac{1}{g} \)

(iv) \( W = 2g \)

चित्रमा देखाइएको काल्पनिक अवस्थामा वस्तु A र B बिच उत्पन्न हुने गुरुत्वाकर्षण बल कति हुन्छ होला ?
What could be the gravitational force produced between object A and B in the given hypothetical condition shown in the figure?

[Figure: Two objects A=4kg and B=10kg separated by 2m distance]

(i) \( 6.67 \times 10^{-10} \) N

(ii) \( 6.67 \times 10^{-11} \) N

(iii) \( 6.67 \times 10^{-12} \) N

(iv) \( 6.67 \times 10^{-13} \) N

स्वतन्त्र खसाइ भनेको के हो ? कुनै वस्तु पृथ्वीको सतहतिर स्वतन्त्र खसाइमा रहँदा गुरुत्व प्रवेगको मान कति हुन्छ ?
What is free fall? Write the value of acceleration due to gravity when a body falls freely towards the surface of the Earth.

यदि चन्द्रमाको सतहमा वस्तुको तौल 5N छ भने पृथ्वीको सतहमा उक्त वस्तुको तौल कति होला?
What could be the weight of a body on the Earth if its weight on the Moon is 5N?

(i) 5/6 N
(ii) 5 N
(iii) 30 N
(iv) 50 N

न्युटनको गुरुत्वाकर्षण सम्बन्धी विश्वव्यापी नियम लेख्नुहोस् र \( F = \frac{Gm_1m_2}{d^2} \) हुन्छ भनी उपयुक्त चित्रसहित प्रमाणित गर्नुहोस् ।
State Newton's Universal law of gravitation and prove that \( F = \frac{Gm_1m_2}{d^2} \) with the help of appropriate diagram.

यदि पृथ्वीको सतहमा एउटा वस्तुको तौल 294 N छ भने, चन्द्रमाको सतहमा उक्त वस्तुको तौल कति होला ?
If the weight of a person on the surface of the Earth is 294 N, what might be the weight of the person on the moon?

(i) 6N (ii) 9.8 N (iii) 49 N (iv) 60 N

चित्रमा देखाइएको वस्तुको खसाइ र चन्द्रमामा वस्तुको खसाइबिच कुनै दुई अन्तर लेख्नुहोस् ।
How does this fall differ from object falling on the moon? Write any two.

[Figure: Object falling shown in figure]

यदि क्रिकेट वललाई 18 m/s को गतिमा सिधै माथि आकाशमा फ्याकियो भने उक्त वल कति उचाइसम्म पुग्छ ? हिसाव गर्नुहोस् । [नोट : हावाको अवरोधलाई नगन्य मान्नुहोस् ।]
If a cricket ball is thrown vertically upward into the sky with velocity of 18 m/s. Calculate the maximum height attained by the ball. [Note: Neglect the air resistance.]

20 m/s को गतिमा आकाशतिर फालिएको ढुङ्गा कति समयसम्म हावामा रहन्छ ?
For how long does a stone remain in air when it is thrown upward with an initial velocity of 20 m/s?

(i) 2 s    (ii) 4 s    (iii) 10 s    (iv) 20 s

पृथ्वीमा 100 Kg पिण्ड उठाउन सक्ने व्यक्तिले चन्द्रमामा कति पिण्ड उठाउन सक्छ ? हिसाव गरी देखाउनुहोस् ।
What mass can be lifted by a person on the Moon if he can lift 100 kg mass on the Earth? Calculate.

गुरुत्वबलका दुईओटा असरहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two effects of gravity.

यदि कुनै खगोलीय वस्तुको पिण्ड र अर्धव्यास क्रमशः पृथ्वीको पिण्ड र अर्धव्यासभन्दा 4 गुणा बढी छ भने सो वस्तुको गुरुत्वप्रवेग कति हुन्छ ?
If the mass and radius of heavenly object are four times greater than that of the earth. What is the value of acceleration due to gravity of that object.

(i) 1.22 m/s²

(ii) 2.45 m/s²

(iii) 4.9 m/s²

(iv) 9.8 m/s²

वस्तु तौलविहीन हुने कुनै दुई अवस्थाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two conditions for an object to be weightlessness?

चित्रमा दिइएका वस्तुहरू A र B बिच उत्पन्न हुने गुरुत्वाकर्षण बल हिसाब गर्नुहोस् ।
Calculate the gravitational force of attraction between objects A and B as shown in the given figure?

[Figure: Two objects A (2,000 Kg) and B (4,000 Kg) separated by 80 Km distance]

यदि पृथ्वीको पिण्डलाई यथावत् राखी अर्धव्यासलाई आधा गर्दा गुरुत्वप्रवेग 'g' को मानमा कस्तो परिवर्तन आउँछ ?
If the radius of the Earth is halved keeping the mass constant, how will the value of acceleration due to gravity 'g' change?

(i) पहिलेको मानको १/२ गुणा हुन्छ
becomes 1/2 times of the original value
(ii) पहिलेको मानको १/३ हुन्छ
becomes 1/3 of the original value
(iii) पहिलेको मानको 4 गुणा हुन्छ
becomes 4 times of the original value
(iv) पहिलेको मानको 6 गुणा हुन्छ
becomes 6 times of the original value

ब्रम्हाण्डमा रहेका खगोलीय पिण्डहरू कुन बलको कारण आफ्नो स्थानमा रहेका छन् ?
Due to which force masses on the universe remains in their position?

(i) न्युक्लियर वल (nuclear force)
(ii) गुरुत्वाकर्षण वल (gravitational force)
(iii) चुम्बकीय वल (magnetic force)
(iv) विद्युत चुम्बकीय बल (electro-magnetic force)

गुरुत्वप्रवेगको मान पृथ्वीको भू-मध्यरेखीय खण्डमा भन्दा ध्रुवीय खण्डमा बढी हुन्छ ? किन ?
The value of acceleration due to gravity is more in the polar region than the equatorial region, why?

गुरुत्वप्रवेग (g) र गुरुत्वाकर्षण अचर (G) मा कुनै दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between acceleration due to gravity (g) and gravitational constant (G).

50 के.जी. पिण्ड भएको वस्तुको तौल चन्द्रमामा कति हुन्छ ?
What is the weight of a body having 50 kg mass on the moon?

(i) 8.35 N    (ii) 83.5 N    (iii) 835 N    (iv) 8355 N

सँगैको तालिकामा तीनओटा आकाशीय पिण्डहरूको गुरुत्वप्रवेग दिइएको छन् । यसका आधारमा दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् ।
Acceleration due to gravity of three heavenly bodies are given in the table alongside. On the basis of it write the answer of the following.

i. तीनओटा आकाशीय पिण्डहरूमध्ये कुन चाहिँमा यस्तु उठाउन सजिलो हुन्छ ? किन ?
In which heavenly body it is easier to lift object? Why?

ii. तीनओटै आकाशीय पिण्डमा एउटै उचाइबाट कुनै वस्तुलाई खसालियो भन कुन आकाशीय पिण्डहरूमा वस्तु सबैभन्दा छिटो खस्छ ? किन ?
If an object is dropped from the same height in all three heavenly bodies, in which heavenly body does the object fall faster? Why?

एकाई पिण्ड भएका दुई वस्तुहरूलाई एकाई दूरीमा राखिएको छ भने ती दुई वस्तुहरूविच कति गुरुत्वाकर्षण बल उत्पन्न होला ?
Two bodies of unit mass are kept at unit distance. What is the gravitational force produced between the bodies?

(i) 6.66×10⁹ N
(ii) 6.67×10¹⁰ N
(iii) 6.67×10¹¹ N
(iv) 6.67×10⁻¹² N

वस्तुको तौल भू-मध्यरेखामा भन्दा ध्रुवमा बढी हुनका दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् । यदि पृथ्वीको सतहमा g को मान 9.8 m/s² छ भने पृथ्वीको सतह देखि कति उचाइमा g को मान 2.5 m/s² हुन्छ ? हिसाब गर्नुहोस् ।
The weight of an object is more at polar region than at equator. Give any two reasons. If the value of 'g' on the surface of earth is 9.8 m/s², at what height from the surface of earth the value of g becomes 2.5 m/s². [M=6×10²⁴ kg, R = 6400 km]

यदि कुनै वस्तुको तौल पृथ्वीको सतहमा 150 N छ, भने उक्त वस्तुको तौल चन्द्रमाको सतहमा कति होला ?
What is the weight of body on the moon surface if its weight is 150 N on the earth surface?

(i) 20 N      (ii) 25 N      (iii) 30 N      (iv) 35 N

पिण्डलाई स्थिर राखी कुनै दुई वस्तुबिचको दूरीलाई 3 गुणाले घटाउँदा ती दुई वस्तुहरूबिचमा लाग्ने गुरुत्वाकर्षण बलमा कस्तो परिवर्तन हुन्छ ?
What change occurs in the gravitational force between two bodies when their masses are kept constant and the distance between their centres is reduced by 3 times?

एउटा मानिसले कुनै ठाउँमा 9 kg पिण्ड भएको वस्तुको तौल 90N पायो । सोही ठाउँमा उक्त वस्तुलाई तलतिर खसाल्दा त्यस वस्तुलाई जमिनमा पुग्न 2 sec लाग्यो । हावाको अवरोधलाई शून्य मान्ने हो भने;
A man found 90 N weight of an object of 9 kg mass at a place. From the same place the object was dropped down for 2 s to reach on the ground assuming air resistance is zero;

(i) वस्तु कति उचाइबाट खसाइएको थियो ?
From what height did the object drop?

(ii) यदि त्यही ठाउँमा 500 g को ढुङ्गालाई सोही उचाइबाट खसाल्दा कति समयमा जमिनमा पुग्छ ?
If a stone of 500 g is dropped down from the same heights, how long does it take to reach the ground? Explain with reason.

पृथ्वीलाई खाँदेर चन्द्रमा जत्रै पारियो भने यसको गुरुत्व प्रवेग के कारणले वृद्धि हुन्छ ?

What is the reason of increasing acceleration due to gravity, if the earth is compressed to the size of the moon?

(i) पृथ्वीको अर्धव्यास बढेर (By increasing radius of earth)

(ii) पृथ्वीको अर्धव्यास घटेर (By decreasing radius of earth)

(iii) पृथ्वीको पिण्ड बढेर (By increasing mass of earth)

(iv) पृथ्वीको पिण्ड घटेर (By decreasing mass of earth)

यदि चित्रमा देखाइएका वस्तु A र B को पिण्ड क्रमश 2,500 kg र 4,000 kg छ । Mass of the objects A and B as shown in the diagram are 2,500 kg and 4,000 kg respectively.

[Figure: Two spheres A and B separated by 600 m distance]

(i) A र B वस्तुहरूबिचको गुरुत्वाकर्षण बल पत्ता लगाउनुहोस् ।

Calculate the gravitational force between the objects A and B.

(ii) यदि वस्तु 'A' पृथ्वीको सतहमा हुँदा 9.8 m/s² गुरुत्वप्रवेग लाग्छ भने त्यसलाई पृथ्वीबाट कति उचाइमा लग्दा गुरुत्वप्रवेगको मान 4 m/s² हुन्छ ?

If acceleration due to gravity on body 'A' is 9.8 m/s² when it is on the surface of the earth? At which height from the surface of earth the body 'A' should be taken so that the acceleration due to gravity is 4 m/s²?

यदि ढुङ्गा जमिनमा पुग्ने समय थाहा छ भने पृथ्वीको कुनै उचाइबाट खसालिएको ढुङ्गा कति उचाइबाट खसालिएको हो भन्ने कुरा पत्ता लगाउन कुन सूत्र प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

Which formula will you use to find out height from the earth surface from where a stone is dropped down and time taken by the stone to reach the ground is known?

रीता र पेमाले नजिकै रहेका दुईओटा फरक फरक टावरको टुप्पोबाट ढुङ्गा खसाले । रीताले 1 Kg को ढुङ्गा खसालेको 1 s पछि पेमाले 1.5 Kg को ढुङ्गा खसालिन् । पेमाको ढुङ्गा रीताको ढुङ्गाभन्दा 0.46 s पछि जमिनमा ठोक्कियो । यदि रीता भएको टावर 60 m अग्लो छ भने पेमा भएको टावर कति अग्लो होला ?

Rita and Pema dropped stone from the top of two different towers standing nearby. Rita dropped the stone of mass 1 Kg. After 1s time Pema dropped the stone of mass 1.5 Kg which reached the ground 0.46s later than the Rita's stone. If the tower from where Rita dropped the stone is 60 m high, what is the height of tower from where Pema dropped the stone?

100 के.जी. पिण्ड भएको वस्तुको तौल चन्द्रमामा कति हुन्छ ?

What is the weight of a body having mass 100 kg on the moon?

(i) 2500 N

(ii) 1000 N

(iii) 980 N

(iv) 167 N

सँगैको तालिकामा तीनओटा आकाशीय पिण्डहरूको गुरुत्वप्रवेग दिइएका छन् :

The acceleration due to gravity of three heavenly bodies are given in the table alongside.

(i) ग्रह B को सतहतिर स्वतन्त्र रुपमा खसिरहेको वस्तुले पाँचौँ सेकेन्डमा लिएको गति गणना गर्नुहोस् ।

Calculate the velocity of object falling freely towards the surface of B in 5th second.

(ii) यदि कुनै व्यक्तिले पृथ्वीको सतहमा 50 kg पिण्ड उचाल्न सक्छ भने त्यस व्यक्तिले आकाशीय पिण्ड C को सतहमा कति पिण्ड उचाल्न सक्छ ?

If a man can lift 50 kg mass on the surface of the earth, how much mass can he lift on the surface of C?

(iii) आकाशीय पिण्ड C को सतहमा किन ठुला ठुला खाल्डाहरू पाइन्छन् ?

Why are there big craters on the surface of heavenly body of C?

(iv) यद्यपि वृहस्पतिको पिण्ड पृथ्वीको पिण्डभन्दा 319 गुणा बढी छ, तर यसको गुरुत्वप्रवेग त्यही अनुपातमा बढेको पाईँदैन, किन ?

Although the mass of Jupiter is 319 times of the mass of the earth, but its acceleration due to gravity does not increase in the same ratio, why?

दिइएको चित्र कुन सिद्धान्तमा आधारित छ ?

On which principle is the given instrument based?

(i) आर्किमिडिजको सिद्धान्त (Archimedes' principle)

(ii) पास्कलको नियम (Pascal's law)

(iii) गुरुत्वाकर्षणको नियम (law of gravitation)

(iv) स्नेलको नियम (Snell's law)

चित्रमा दिइएको वस्तुको तौल पानीमा कति हुन्छ ?

What is the weight of the given object in water?

एउटा ढुङ्गा पानीमा खसाल्दा किन डुब्छ ? प्लवनको नियमको आधारमा व्याख्या गर्नुहोस् ।
Why does a stone sink when dropped in water? Explain on the basis of the law of floatation.

कुनै एउटा वस्तुलाई स्प्रिङ व्यालेन्सले हावा, पानी र खाने तैलमा जोख्ना तौल क्रमशः \(W_1\), \(W_2\) र \(W_3\) छ । बढ्दो तौलका आधारमा सही क्रम कुन हो ?

\(W_1\), \(W_2\) and \(W_3\) are the weights of an object on weighing by a spring balance in air, water and oil respectively. What is the correct ascending order of given weights?

(i) \(W_2 < W_3 < W_1\)

(ii) \(W_1 < W_2 < W_3\)

(iii) \(W_3 < W_2 < W_1\)

(iv) \(W_2 < W_1 < W_3\)

हाइड्रोलिक ब्रेकले कुन सिद्धान्तमा आधारित रहेर कार्य गर्दछ ?

On which principle does Hydraulic brake work?

दिइएको चित्रमा पिष्टन Q मा कति बल उत्पन्न हुन्छ ?

How much force is produced in piston Q in the given figure?

(i) 80 N (ii) 100 N (iii) 400 N (iv) 500 N

जहाज पानीमा किन तैरिन्छ भने कुरा व्याख्या गर्ने सिद्धान्त उल्लेख गर्नुहोस् ।

Write the principle which explains why a ship floats in water.

धकेलेर पानीभित्र डुबाएको प्लास्टिकको खाली बोतललाई धकेल्न छोडियो भने उक्त बोतल माथि आउँछ, किन ?
Why does an empty plastic bottle forcefully pushed into the water come up when it is released?

(i) प्लास्टिकको बोतलले पानीमा दिने ऊधर्वचापको कारणले
Due to up thrust exerted by the bottle on water.
(ii) पानीले प्लास्टिकको बोतलमा दिने ऊधर्वचापको कारणले
Due to up thrust exerted by the water on plastic bottle.
(iii) पानीले प्लास्टिकको बोतलमा दिने चापको कारणले
Due to pressure of water on plastic bottle.
(iv) प्लास्टिकको बोतलले पानीमा दिने चापको कारणले
Due to pressure of plastic bottle on water.

दिङ्गको चित्रले प्रमाणित गर्ने चापको नियम लेख्नुहोस् ।
State the law of pressure that can be verified by the given figure.

पनडुब्नी कुन सिद्धान्तमा आधारित हुन्छ ?
On which principle is the submarine based on?

(i) पास्कलको नियम (Pascal's law)

(ii) आर्किमिड्जको सिद्धान्त (Archimedes' principle)

(iii) प्लवनको नियम (law of flotation)

(iv) न्यूटनको नियम (Newton's law)

वायुमण्डलीय चापमा आधारित एक यन्त्रको नाम लेख्नुहोस् ।
Name an instrument which works on the basis of atmospheric pressure.

दिइएको चित्रमा तरल पदार्थमा वस्तुको तौल कति हुन्छ ?
In the given figure, what is the weight of an object in liquid?

(i) 5N
(ii) 25 N
(iii) 30 N
(iv) 35 N

दिइएको चित्रले प्रमाणित गर्ने चापको नियम लेख्नुहोस् ।
State the law of pressure that can be verified by the given figure.

देखाइएको चित्रमा पिस्टन A मा 500 N को वल लगाइयो भने पिस्टन B मा कति वल लाग्छ होला?
If 500 N force is applied on the piston A, how much force is produced on piston B?

[Figure: Hydraulic press with piston A (200 cm²) and piston B (350 cm²)]

(i) 875 N    (ii) 975 N
(iii) 1075 N    (iv) 1175 N

दिइएको चित्रमा 16 N ले के जनाउँछ ? उक्त वस्तुको तौल कति भएको भए पानीमा तैरिन्थ्यो होला ?
In the given figure, what does 16 N represent? What should be the weight of the object to float on the water?

[Figure: Object submerged in water with spring balance showing 16 N]

आर्किमिडिजको सिद्धान्त लेख्नुहोस् ।
Write Archimedes' principle.

चित्रमा अध्ययन गरी निम्न प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् ।
Study the given diagram and answer the questions asked below.

[Figure: Spring balance with stone submerged in Eureka Can showing 5N reading]

(i) ढुङ्गामा पर्ने उर्ध्वचाप कति हुन्छ ?
How much upthrust is experienced by the stone?

(ii) यदि हावामा ढुङ्गाको तौल 7.35 N छ भने ढुङ्गाको पिण्ड कति छ ?
What is the mass of stone if its weight in air is 7.35 N?

एउटा क्रिकेट बललाई पानीमा डुबाई जोख्दा 2 N र त्यसले विस्थापित गरेको पानीको तौल 1 N छ भने,
If the weight of a cricket ball in water is 2 N and the weight of the water displaced by it is 1N,

(i) बलको वास्तविक तौल कति हुन्छ ?
What is the actual weight of the cricket ball?

(ii) यो प्रयोग कुन सिद्धान्तमा आधारित हुन्छ ?
On which principle is this experiment based?

जव पानी जहाज समुन्द्रबाट नदीमा पस्छ, त्यो पहिलेभन्दा धेरै डुवेको पाइन्छ । यसको कारण के होला ?
When a ship enters a river from a sea, it is found to sink more than before. What is the reason for this?

(i) समुन्द्रको पानीको तापक्रम नदीको पानीभन्दा बढी भएर ।
Due to the temperature of the sea water being more than that of river.
(ii) नदीको पानीभन्दा समुन्द्रको पानीको घनत्व बढी भएर ।
Due to the density of sea water is more than that of river water.
(iii) समुन्द्रको पानीको तापक्रम नदीको पानीभन्दा कम भएर ।
Due to the temperature of sea water being less than that of river water.
(iv) समुन्द्रको पानीको घनत्व नदीको पानीको भन्दा कम भएर ।
Due to the density of sea water being less than that of river water.

तरल पदार्थको उर्ध्वचाप र यसको घनत्व बिचको सम्बन्ध लेख्नुहोस् ।
Write the relation between up-thrust and density of liquid.

दिइएको चित्रमा तरल पदार्थले वस्तुमा लगाउने उर्ध्वचाप कति हुन्छ ?
In the given figure, what is the upthrust given by liquid on the immersed body.

(i) 65 N    (ii) 50 N    (iii) 35N    (iv) 15N

पास्कलको नियममा आधारित एउटा उपकरणको नाम लेख्नुहोस् ।
Write an instrument based on Pascal's law.

एउटा आल्मिनियमको फोइललाई पानीले भरिएको विकरमा राख्दा तैरिन्छ तर त्यही फोइललाई डल्लो बनाएर पानीमा राख्दा डुब्छ, यसको कारण के हुन्छ ?
When aluminum foil is placed on water in a beaker, it floats. When the same piece of foil is squeezed into a spherical shape, it sinks. What could be the reason for this?

(i) सतहको क्षेत्रफल कम हुन्छ, उर्ध्वचाप घट्छ र डुब्छ । (The surface area decreases, upthrust decreases and sink.)

(ii) तौल बढ्छ र डुब्छ । (Weight increases and sinks)

(iii) सतहको क्षेत्रफल बढ्छ र डुब्छ । (Surface area increases and sinks)

(iv) फोइलको घनत्व बढ्छ र डुब्छ । (Density of foil increases and sinks)

१ पास्कल चापको परिभाषा दिनुहोस् ।
Define one Pascal pressure.

सँगैको चित्रमा पिस्टन B मा कति तौल सन्तुलन गर्न सकिन्छ ?
In the adjoining figure, how much weight can be balanced on Piston B?

[Figure: Hydraulic press diagram with Piston B area 7 cm² and Piston A area 2 cm² with 30N load, connected cylinder with 10 cm²]

(i) 100N    (ii) 150N
(iii) 200 N    (iv) 250 N

कुनै बस्तुलाई पानीमा डुबाउँदा पानीले त्यस वस्तुलाई माथितिर धकेल्न लगाउने बललाई के भनिन्छ ?
Name the force applied by water in upward direction to the body immersed in it.

पानीमा तैरिरहेको 400 g को वस्तुले विस्थापन गर्ने पानीको तौल कति हुन्छ ?
What will be the weight of the water displaced by a body of 400 g?

(i) 0.4 N    (ii) 4 N    (iii) 40 N    (iv) 400 N

एउटा नदीबाट दुईओटा नहरहरू निकालेर सिँचाइको लागि पानी खेतमा पुऱ्याउने योजनास्वरूप बाँध बाँध्ने काम भइरहेको छ । उक्त बाँधको पिँध 6 फिट फराकिलो बनाउँदा वा 8 फिट फराकिलो बनाउँदा कुन चाहिँ दिगो हुन्छ ? वैज्ञानिक कारण दिनुहोस् ।
Two dams are being made for the irrigation of field from a river. Which one is long lasting in between the base of dam of 6 ft. and the base dam of 8 ft. wider? Give scientific reason.

तरलको घनत्वभन्दा बढी घनत्व भएको पदार्थ उक्त तरलमा डुब्छ भन्ने यो भनाइ पूर्णरूपले सत्य हुन्छ र उदाहरणसहित पुष्टि गर्नुहोस् ।
The object having more density sinks into the liquid having less density. Is this statement absolutely true? Justify with suitable example.

पास्कलको नियमका बारेमा एउटा तथ्य र दुइओटा कथनहरू दिइएका छन् ।
A fact and two statements about Pascal's law are given below:

तथ्य: (Fact) - कुनै बन्द भाँडोमा रहेको तरललाई एकातिरबाट चाप दिँदा उक्त चाप चारैतिर समान रुपले प्रसारित हुन्छ ।
The pressure given on an enclosed liquid is equally transmitted in all the directions by the liquid.

कथन (Statements)-
a) यो नियम पनडुब्बीको कार्यविधिमा प्रयोग हुन्छ ।
The law is applicable in functioning of a submarine.
b) यो नियम चारपाङ्ग्रे वाहनहरूको ब्रेकिङ प्रणालीमा प्रयोग हुन्छ ।
The law is applicable in braking system of four wheelers.

i. तथ्य र दुवै कथनहरू सही छन् ।
Fact and both the statements are correct.
ii. तथ्य सही छ तर दुवै कथनहरू गलत छन् ।
Fact is correct but both the statements are incorrect.
iii. तथ्य र कथन 1 सही छन् तर कथन 2 गलत छ ।
Fact and statement 1 are correct but statement 2 is incorrect.
iv. तथ्य र कथन 2 सही छन् तर कथन 1 गलत छ ।
Fact and statement 2 are correct but statement 1 is incorrect.

पानीमा तैरिरहेने वस्तुले विस्थापन गर्ने पानीको तौल उक्त वस्तुको तौलसँग बराबर हुन्छ । चित्रको सहायताले पुष्टि गर्नुहोस् ।
The weight of displaced water is equal to the weight of the floating body on the water. Justify it with diagram.

आर्किमिडिजको सिद्धान्त र प्लवनको नियमबिचमा कुनै दुई फरक छुट्याउनुहोस् ।
Differentiate between Archimedes' principle and law of floatation in two points.

चित्रमा दिइएको वस्तुमा पानीले दिने उर्ध्वचाप कति हुन्छ ?

What is the upthrust exerted by the water to the body given in the figure.

[Figure: Object of 200g submerged in water labeled A]

(i) 0.2 N

(ii) 2 N

(iii) 20 N

(iv) 200 N

एउटा हाइड्रोलिक लिफ्टको प्रयोग गरी 2500 N को तौल उचाल्नु छ । यदि उक्त लिफ्टको सानो पिस्टनको कस सेक्सनल क्षेत्रफल ठूलो पिस्टनको भन्दा &frac;1/10 छ भने सानो पिस्टनमा थाहिने बल कति हुन्छ, पत्ता लगाउनुहोस् ।

By using a hydraulic lift a load of 2500 N needs to be lifted. If cross sectional area of the small piston is 1/10 of the big piston, calculate the force required to apply on small piston.

तरलको चाप नाप्ने p=dgh सूत्रमा मा h ले के जनाउँछ र यसको मान बढ्दा p को मानमा के परिवर्तन हुन्छ ?

To measure the pressure of liquid p=dgh formula, what does h stand for and what change occurs in p when h increases?

(i) गहिराइ, p बढ्छ । (Depth, p increases)

(ii) गहिराइ, p घट्छ । (Depth, p decreases)

(iii) उचाइ, p बढ्छ । (Height, p increases)

(iv) उचाइ, p घट्छ । (Height, p decreases)

पास्कलको नियम लेख्नुहोस् ।

Write Pascal's law.

चित्रमा दिइएको वस्तु A मा पानीले लगाउने उर्ध्वचाप कति हुन्छ ?

What is the upthrust exerted by water in the given body?

[Figure: Body A submerged in water with 300g label]

(i) 0.03N

(ii) 0.3N

(iii) 3N

(iv) 30N

मानौँ तपाईँले एउटा चारपाइग्रेको ब्रेकिङ्ग प्रणालीका लागि तथा एउटा डुबिरहेको पनडुब्बीलाई सतहमा ल्याउनका लागि हावालाई प्रयोग गर्नुपर्ने छ । तपाईँले उक्त कार्य गर्नका लागि हावाको चापमा के परिवर्तन गर्नुहुन्छ ?

Consider you have to use air in breaking system of a four wheeler and in an immersed submarine to float it on water. What changes will you make in air pressure for them?

दिइएको ग्राफको अध्ययन गर्नुहोस् :

Study the given graph:

(a) ग्राफमा देखाइएको पानीको गुण अन्य तरल पदार्थभन्दा कसरी भिन्न छ ?

How is the property of water shown in the graph different from other liquids?

(b) पानीको यस किसिमको प्रसारको कुनै एक फाइदा लेख्नुहोस् ।

Write any one advantage of such expansion of water.

(c) चित्रमा देखाइएको ग्राफको आधारमा पानीको आयतन र तापक्रमविचको सम्बन्ध देखाउने नमुना ग्राफ कोर्नुहोस् ।

Draw a model graph showing the relationship between the volume of water and temperature on the basis of the above graph.

(d) पानीलाई किन थर्मोमेटिक तरलको रूपमा प्रयोग गर्न सकिदैन ?

Why cannot water be used as thermometric liquid?

तलका मध्ये कुन अवधारणा पानीको उच्च तापधारण क्षमतामा आधारित छ ?
Which of the following phenomena is based on the high specific heat capacity of water?

(i) समुन्द्रको पानीको तापक्रममा रात र दिनमा धेरै भिन्नता आउँदैन ।
The temperature of water in ocean does not vary much between day and night.

(ii) हिउँदमा हिमाली तालमा सतहमा बरफ जमेपनि माछा मर्दैनन् ।
Even when the surface of Mountain Lake freezes in winter, fish don't die.

(iii) हिउँदमा पानीका पाइप फुट्छन् ।
Water pipes burst in winter.

(iv) उम्लिरहेको बेला पानीको तापक्रम स्थिर हुन्छ ।
Temperature of water remains constant while boiling.

उम्लिरहेको पानीको तापक्रम मापन गर्न डिजिटल क्लिनिकल थर्मोमिटर प्रयोग गर्न सकिदैन, किन ?
Why can't a digital clinical thermometer be used to measure the temperature of boiling water?

90°C तापक्रम भएको 10 kg तातो पानीलाई 20°C तापक्रम भएको 20 kg चिसो पानीमा मिसाउँदा मिश्रित पानीको अन्तिम तापक्रम कति हुन्छ ? (पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता 4200 J/Kg°C छ ।)
If hot water of mass 10 kg at 90°C is mixed with 20 kg of cold water at 20°C, what is the final temperature of the water? (Specific heat capacity of mixture is 4200 J/kg°C.)

वस्तुको आयतनमा हुने तापको प्रभावलाई के भनिन्छ ?

What is called the effect of heat on the volume of an object?

(i) थर्मल प्रसार (thermal expansion)

(ii) थर्मल प्रवाह (thermal conduction)

(iii) थर्मल सन्तुलन (thermal equilibrium)

(iv) थर्मल विकीरण (thermal radiation)

दिइएको ग्राफ पानीको कुन विशेष गुणसँग सम्बन्धित छ ?

To which special property of water is given graph related?

500 ग्र पानीलाई तताएर यसको तापक्रम 30°C बाट 90°C सम्म पुन्याउन आवश्यक पर्ने ताप शक्ति हिसाब गर्नुहोस् ।

Calculate the amount of heat energy required to raise the temperature of 500 g of water from 30°C to 90°C.

तलको तालिकामा 2000 g पिण्ड भएका तीनओटा भिन्न तरलको तापक्रम 20°C ले बढाउन आवश्यक तापको मात्रा देखाइएको छ :
Heat energy required to heat 2000 g of three different liquids by 20°C are shown in the table:

(a) गाडीको इन्जिन चिस्याउनका लागि तालिकामा दिएका मध्ये कुन तरल उपयुक्त होला ? कारण लेख्नुहोस् ।
Which liquid among the ones given in the table is appropriate for cooling the hot engine of vehicles? Give reason.

(b) दिइएको तापक्रमको अवस्थामा 18,400 J तापशक्ति खर्च हुन पदार्थ 'C' को पिण्ड कति हुनुपर्छ ?
At the same condition of temperature what would be the mass of substance 'C' to consume 18,400 J?

(a) हिमाली क्षेत्रको गाउँमा जाडो मौसममा पानी आउने पाइप फुट्ने समस्या हुन्छ, किन ?
In village of Himalayan region, water supply pipes burst in winter season, why?

(b) पाइप फुट्दा नदिन गाउँलेहरूले अपनाउन सक्ने कुनै एक व्यावहारिक उपाय सुझाउनुहोस् ।
Suggest any one practical method that the villagers can use to prevent the pipes from bursting in winter.

(c) उक्त क्षेत्रको पोखरीको पानीको सतहमा वरफ जमेर पनि भित्रका जीवहरू कसरी बाँचिरहन्छन्, किन ? व्याख्या गर्नुहोस् ।
How does aquatic animals could survive inside such the ponds of these areas even the surface is covered with ice? Explain.

दिइएको तालिकाको अध्ययन गर्नुहोस् :
Study the given table.

(a) प्रत्येक वस्तुको वराबर पिण्ड लिई तताएर समान तापक्रममा पुऱ्याई हावामा छोड्दा कुन चाहिँ छिटो सेलाउँछ, किन ?
If equal mass of these objects are heated to the same temperature and exposed in air, which one cools the fastest and why?

(b) यदि 20 kg पिण्ड भएको वस्तु A लाई 50°C ले तापक्रममा वृद्धि गर्दा कति तापशक्ति आवश्यक हुन्छ ?
If the temperature substance A of 20 kg mass is increased by 50°C, how much heat energy is to be supplied?

पदार्थको विशिष्ट तापधारण क्षमता तलकामध्ये कुन कुरामा निर्भर गर्दछ ?
On which of the following factors does specific heat capacity depend upon?

(i) पदार्थको पिण्ड (mass of matter)
(ii) पदार्थको आयतन (volume of matter)
(iii) पदार्थको तापक्रम (temperature of matter)
(iv) पदार्थको प्रकृति (nature of matter)

700 g पिण्ड भएको पानीलाई 5°C बाट 40°C सम्म तताउन कति ताप शक्ति आवश्यक पर्दछ ?
How much heat energy is required to raise the temperature 700 g water from 5°C to 40°C?

पानीलाई चिस्याउने कार्यमा प्रयोग गर्नुको एउटा कारण लेख्नुहोस् ।
Write a reason of using water as a cooling agent.

दिइएको ग्राफको अध्ययन गर्नुहोस् ।
Study the given graph.

[Figure: Graph showing density of water (g/cm³) vs temperature in °C, with maximum density at 4°C]

(i) ग्राफले पानीको कुन विशेष गुण देखाउन खोजेको छ ?
Which special character of water is shown in the graph?

(ii) पानीलाई 0°C बाट 10°C सम्म तताउँदा यसको घनत्व र आयतनमा के फरक परेको छ ?
How are the density and volume of water affected when it is heated from 0°C to 10°C.

(iii) यस प्रक्रियाले जलचरहरूलाई कसरी फाइदा पुगेको छ ?
How are aquatic animals benefitted from this phenomenon?

धेरै चिसो स्थानमा रहेका पानीका पाइपहरू हिउँदमा फुट्छन् । यसका कुनै दुई कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Water pipes burst in very cold places in winter. Write any two reasons for this.

एउटा 500 g पिण्ड भएको पदार्थलाई 100°C बाट 226°C सम्म तताउन 5980 J तापशक्ति आवश्यक पर्छ भने उक्त पदार्थको विशिष्ट तापधारण क्षमता हिसाब गर्नुहोस् ।
If a substance of mass 500 g needs 5980 J of heat to increase its temperature from 100°C to 226°C, calculate its specific heat capacity.

(i) चित्रमा देखाइएको अवस्थामा पानीको कुन गुणको कारणले दिइएको जीव बाँच्न सफल छ ?
Due to which property of water, the organism is living in the condition given in the figure.

[Figure: Diagram showing organism surviving under ice at -6°C with water temperature layers from 0°C to 4°C]

(ii) 0⁰C को पानी सवैभन्दा माथि तैरिएको छ, किन ?
Why is the water at 0⁰C floating at the top?

(iii) पानीको यस गुणको जैविक महत्व लेख्नुहोस् ।
Write the biological significance of this characteristic of water.

(iv) दैनिक जीवनमा पानीको यस गुणले निम्त्याउने एउटा समस्या उल्लेख गर्नुहोस् ।
Mention one problem caused by this property of water in daily life.

समान पिण्ड भएको पानी र मट्टीतेललाई बराबर ताप दिइ तताइएको छ भने, तलको मध्ये कुन तर्क सही छ ?
If equal heat is supplied in equal mass of water and kerosene, which of the following facts is correct?

(i) पानीको भन्दा मट्टितेलको तापक्रम वढी हुन्छ
Kerosene has higher temperature than water

(ii) दुवैको तापक्रम समान हुन्छ
Both of them have the same temperature

(iii) पानीको भन्दा मट्टितेलको तापक्रम कम हुन्छ
Kerosene has lower temperature than water

(iv) तापले तापक्रमलाई कुनै असर गर्दैन
Heat does not affect temperature

पानीको असाधारण प्रसारले हुने एउटा फाइदा लेख्नुहोस् ।
Mention one benefit of anomalous expansion of water.

8 kg पिण्ड भएको पानीको तापक्रम 30°C बाट तताएर 48°C सम्म पुन्याउन कति ताप चाहिन्छ ? (पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता 4200 J/kg°C छ ।)
Find the amount of heat needed to increase the temperature of 8 kg water from 30°C to 48°C. (The specific heat capacity of water is 4200 J/kg°C.)

बराबर पिण्ड भएका तीनओटा तरल पदार्थहरू 'X', 'Y' र 'Z' उस्तै भाँडामा बराबर समय घाममा राखिएको छ । उक्त भाँडामा हुने तापक्रम वृद्धि तल तालिकामा दिइएको छ ।
Three liquids 'X', 'Y', and 'Z' of equal mass are kept in same type of container and placed in the sun for equal time. The increase in temperature is given in the table.

(i) ती मध्ये कुन तरल पदार्थको विशिष्ट तापधारण क्षमता बढी छ ? किन ?
Among them which liquid has the highest specific heat capacity? Why?

(ii) यदि तीनओटै तरलका समान तापक्रममा रहेका बराबर पिण्डलाई चिस्याइयो भने, कुन तरल पदार्थ छिटो चिसो हुन्छ ? किन ?
If equal masses of all three liquids at the same temperature are cooled, which one will cool down faster? Why?

(a) 80°C तापक्रम भएको 1 kg को फेलामको डल्लोलाई 20°C तापक्रम सम्म चिस्याउँदा कति तापशक्ति गुमाउँछ ? (फलामको विशिष्ट तापधारण क्षमता = 460 J/kg °C) ।
An iron ball of mass of 1 kg at 80°C is cooled to 20°C, how much heat energy is lost by the iron ball? (Specific heat capacity of iron = 460 J/kg °C)

(b) पानीलाई 0°C देखि 10°C सम्म तताउँदा तापक्रम र पानीको आयतनको सम्बन्ध ग्राफमा देखाउनुहोस् ।
Draw a graph that shows the relationship between temperature and volume when water is heated from 0°C to 10°C.

दिइएको ग्राफमा कुन चाहिँ विन्दुमा पानीको घनत्व सबैभन्दा बढी हुन्छ ?
At which point of the graph does water have highest density?

(i) A    (ii) B    (iii) C    (iv) D

[Figure: Graph of density of water (gcm⁻³) vs Temperature (°C) showing points A, B, C and D]

भारतको मुम्बई सहर समुद्रको किनारमा छ । यस सहरको गर्मी र जाडो याममा तापक्रममा त्यति फरक देखिँदैन । व्याख्या गर्नुहोस् ।
Mumbai of India is at the bank of sea. Variation of temperature of this city is not significant in winter and in summer. Explain.

हिमाल आरोहण गर्दा अल्कोहल र पारोयुक्त थर्मोमिटरमा कुन थर्मोमिटर प्रयोग गर्नुहुन्छ ? कुनै एउटा कारण लेख्नुहोस् ।
Between alcohol thermometer and mercury thermometer, which one is used while climbing mountain? Give a reason.

तपाईंको साथीलाई तीव्र ज्वरो आएको छ र तत्काल औषधि उपलब्ध हुने ठाउ टाढा छ भने ज्वरो घटाउनका लागि के उपाय गर्नुहुन्छ ?
Your friend is suffering from high fever and he/she is far away from the availability of medicine. What do you do immediately to reduce fever?

साधारण र क्लिनिकल थर्मोमिटरमा कुनै दुईओटा फरकहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between ordinary thermometer and clinical thermometer.

चित्रमा दिइएको आधारमा अणुहरूको औसत गतिशक्ति कति हुन्छ ?
What will be the average kinetic energy of the molecules on the basis of given diagram?

[Figure: Energy level diagram showing values 3J, 4J, 2J, 5J]

(i) 16 J      (ii) 8 J      (iii) 3.2 J      (iv) 2.2 J

प्रयोगशाला थर्मोमिटरमा कुन थर्मोमेट्रिक तरल पदार्थ प्रयोग हुन्छ ?
Which thermometric liquid is used in a laboratory thermometer?

दिइएको ग्राफमा केही पदार्थ र तिनको 1kg पिण्डको विशिष्ट तापधारण क्षमता J/kg °C मा देखाइएको छ । यदि पदार्थ B को 1kg पिण्डमा तापक्रम 10 °C देखि 50 °C सम्म पुऱ्याउन आवश्यक पर्ने तापशक्ति, पदार्थ C को 1kg पिण्डमा दिइयो भने त्यसको तापक्रममा हुने परिवर्तन हिसाब गर्नुहोस् ।
In the given graph, some substances and their specific heat capacities are shown in J/kg°C. Calculate the change in temperature of 1kg mass of substance C when heated by equal amount of heat required to raise the temperature of 1kg mass of substance B from 10 °C to 50 °C.

[Figure: Bar graph showing specific heat capacities of substances A, B, C, D with values 4200, 2200, 1300, 910 J/kg°C]

विशिष्ट तापधारण क्षमताको परिभाषा दिनुहोस् । यसको एकाई के हो ? तापका कुनै दुई प्रभावहरू लेख्नुहोस् ।
Define specific heat capacity. What is its unit? Write any two effects of heat.

यदि तपाईंले नयाँ बनाइएको थर्मोमिटरमा माथिल्लो अचल बिन्दुको निर्धारण गर्दै हुनुहुन्छ भने उपकरणहरूलाई कसरी जोड्नुहुन्छ ?

If you are determining upper fixed point of a newly constructed thermometer, how do you set the apparatus for it?

(i) चित्र A को जस्तै (As of figure A)

(ii) चित्र B को जस्तै (As of figure B)

(iii) चित्र C को जस्तै (As of figure C)

(iv) चित्र D को जस्तै (As of figure D)

[Figure: Four diagrams A B C D showing different thermometer apparatus setups with round bottom flask and tripod stand]

कुनै एउटा 600 g को धातुको तापक्रम 100°C छ यसलाई त्यसपछि 15°C को तापक्रममा रहेको 1.5 litre पानीमा राखियो । यदि दुवैको अन्तिम तापक्रम 20°C पुग्यो भने उक्त धातुको विशिष्ट ताप धारण क्षमता निकाल्नुहोस् ।

The temperature of 600 g of certain metal is 100°C and it is placed in 1.5 litre water at 15°C. If both of them gain the temperature of 20°C, calculate the specific heat capacity of the metal?

पानी, अल्कोहल, बालुवा र पारोको विशिष्ट तापधारण क्षमता क्रमश 4200 J/kg⁰C, 2400 J/kg⁰C, 800 J/kg⁰C र 138 J/kg⁰C छ । यदि चारैओटा पदार्थको पिण्ड र तापक्रम बराबर छ र तिनलाई २ घण्टा घाममा राख्यो भने कुनको तापक्रम सबैभन्दा बढी होला ?

Specific heat capacity of water, alcohol, sand and mercury are 4200 J/kg⁰C, 2400 J/kg⁰C, 800 J/kg⁰C and 138 J/kg⁰C respectively. If all of them have same mass and temperature, and are kept for 2 hours in the sun, which of them will have high temperature?

(i) पानी (Water)

(ii) बालुवा (Sand)

(iii) पारो (Mercury)

(iv) अल्कोहल (Alcohol)

चार जना विद्यार्थीहरूले नयाँ बनाइएको थर्मोमिटरमा माथिल्लो अचल बिन्दु पत्ता लगाउनलाई निम्नलिखित क्रियाकलाप गरे भने कसले सही अचल बिन्दु पत्ता लगाउन सक्छ ?

To find the upper fixed point of new thermometer, four students did the following activities. Who can find the correct upper fixed point?

(i) विद्यार्थी (Student) A

(ii) विद्यार्थी (Student) B

(iii) विद्यार्थी (Student) C

(iv) विद्यार्थी (Student) D

पदार्थ Q, R र S का विशिष्ट तापधारण क्षमता क्रमशः 140 J/Kg⁰C, 800 J/Kg⁰C र 4200 J/Kg⁰C छन् । निम्नलिखित प्रयोजनका लागि यीमध्ये कुन कुन पदार्थको प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

Specific heat capacity of substances Q, R and S are 140 J/Kg⁰C, 800 J/Kg⁰C and 4200 J/Kg⁰C respectively. which of them can be used for the following purposes?

(i) तापक्रममापक यन्त्रको बल्वभित्र भर्न To fill in the bulb of thermometer

(ii) ज्वरो आएको व्यक्तिको तापक्रम घटाउन To reduce body temperature of patient of fever

गाडीको तातो इन्जिन चिस्याउन पानीको प्रयोग गरिन्छ, किन ?

Why is water used to cool hot engines of vehicles?

(i) पानी घेरै उपलब्ध हुने हुनाले (As water is available enough)

(ii) पानी तरल पदार्थ हुनाले (As water is a liquid substance)

(iii) पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता अन्य वस्तुको तुलनामा कम् हुनाले (As the specific heat capacity of water is the least as compared to other substances.)

(iv) पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता सबैभन्दा बढी हुने हुनाले (As the specific heat capacity of water is the maximum.)

मानौँ तपाईँलाई उच्च ज्वरो आएको छ र तपाईँको नजिकै कुनै स्वास्थ्य केन्द्र छैन । तपाईँले ज्वरो कम गर्नका लागि के प्रयोग गर्नु हुन्छ ? त्यसको कारण पनि लेख्नुहोस् ।

Consider you are suffering with high fever and there is no any health centre nearby you. What can you apply to lower the fever? Also, mention the reason.

चर्को घाममा पिच बाटोमा हिङ्दै गर्दा अगाडि बाटोमा पानी जमेको जस्तो भान हुन्छ । यो प्रकाशको कुन गुणले गर्दा भएको हो ?

While walking on a coal-tarred road in sunny day, a pool of water appears ahead. Which property of light is responsible for this?

प्रिज्ममा प्रकाशको विच्छेदनको सफा नामाङ्कित चित्र खिच्नुहोस् ।

Draw a well labelled diagram of dispersion of light in prism.

(a) चित्रमा देखाइएको दृष्टिको कमजोरी पहिचान गर्नुहोस् ।

Identify the type of defect of vision shown in the figure.

(b) उक्त कमजोरीको कुनै एउटा कारण लेख्नुहोस् ।

Write any one cause of this defect.

(c) उक्त कमजोरीलाई सुधार गर्ने नामाङ्कित किरण चित्र कोर्नुहोस् ।

Draw a well labeled ray diagram showing a corrective measure of this defect.

(d) भाग A मा आकृति बनेको भए उक्त व्यक्तिले कुन लेन्स राखिएको चस्मा लगाउनु पर्थ्यो ?

If image is formed at part A spectacle of which lens contained would have the person use?

तलका मध्ये कुन विकल्पले वस्तुलाई कम्पेक्स लेन्सको 'f' र '2f' को बिचमा राख्दा बन्ने आकृतिको गुणहरू सही रूपमा वर्णन गर्छ ?
Which of the followings correctly describes the properties of an image formed by a convex lens when object is placed at between 'f' and '2f'?

(i) अवास्तविक, ठाडो र सानो (Virtual, erect and diminished)

(ii) अवास्तविक, उल्टो र ठुलो (Virtual, inverted and magnified)

(iii) वास्तविक, उल्टो र ठुलो (Real, inverted and magnified)

(iv) वास्तविक, ठाडो र ठुलो (Real, erect and magnified)

चित्रले व्याख्या गर्ने प्रक्रियाको परिभाषा दिनुहोस् र यसको कुनै एक उपयोगिता लेख्नुहोस् ।
Define the process which is shown in the figure and write any one application of it.

[Figure: Diagram showing a process with a person and rope]

कक्षाको पछाडि बसेका एक जना विद्यार्थीलाई कक्षाको अगाडिको भित्तामा राखिएको च्वाइटबोर्डमा लेखेको पढ्न गाह्नो हुन्छ तर उनी आफ्नो किताब सजिलै पढ्न सक्छन् ।
A student sitting at the back of his class has difficulty in reading the letters on whiteboard placed on the front wall of the class room, but he can read his book easily.

(a) उनी कुन प्रकारको दृष्टिदोषबाट पीडित छन् ?
What type of defect of vision is he suffering from?

(b) उनको दृष्टिदोष र दृष्टिदोष समाधान देखाउने रेखाचित्र बनाउनुहोस् ।
Draw ray diagrams to show the defect of his vision and remedy of the problem.

(c) यस दृष्टिदोषको एक कारण लेख्नुहोस् ।
Write one cause of this defect of vision.

चित्रमा बन्ने आकृतिको विशेषता विद्युको मध्ये कुन सही हो ?

Which of the following is the characteristics of the image of the object kept in front of the convex lens as shown in the figure.

(i) आकृति अवास्तविक र ठूलो

The image is virtual, and magnified

(ii) आकृति अवास्तविक, उल्टो र सानो

The image is virtual, inverted and diminished

(iii) आकृति वास्तविक, उल्टो र सानो

The image is real, inverted and diminished

(iv) आकृति वास्तविक र ठूलो

The image is real and magnified

लेन्सको बाक्लोपना र केन्द्रीकरण दुरीबिच के सम्बन्ध हुन्छ ?

What is the relationship between thickness and focal length of a lens?

दिइएका रेखाचित्र कपीमा सारेर पूरा गर्नुहोस् ।

Copy these figures in answer sheet and complete the ray diagram.

(a) 4 cm केन्द्रीकरण दूरी भएको एउटा कन्भेक्स लेन्सको 8.5 cm अगाडि वस्तु राख्दा बन्ने आकृतिको रेखा चित्र कोर्नुहोस् । यस लेन्सको सामथ्र्य पनि हिसाब गर्नुहोस् ।

A convex lens has the focal length of 4 cm. draw a ray diagram for the image formed by this convex lens when an object is kept at 8.5 cm in front of the lens. Also, calculate out its power.

(b) अदूरदृष्टि कमजोरी हटाउन कुन लेन्स प्रयोग गरिन्छ ? किरण रेखा चित्रद्वारा देखाउनुहोस् ।

Which lens is used to remedy short sightedness? Show with ray diagram.

दिइएको चित्र अध्ययन गरी x र y को रङ पहिचान गर्नुहोस् ।
Study the given figure and identify colour of the x and y.

(i) x - रातो (red), y - पहेलो (yellow)
(ii) x - बैजनी (violet), y - रातो (red)
(iii) x - हरियो (green), y - बैजनी (violet)
(iv) x - रातो (red), y - बैजनी (violet)

एउटा लेन्सको सामर्थ्य + 4 D छ भने त्यसको केन्द्रीकरण दुरी कति होला ?
If the power of lens is + 4 D, find its focal length.

केन्द्रीकरण दूरी 2.5 cm भएको लेन्सबाट वस्तुलाई 6 cm टाढा राख्ना वन्ने आकृतिको किरण रेखाचित्र खिच्नुहोस् ।
Draw a ray diagram of the image formed by the lens having focal length 2.5 cm and the object is kept at 6 cm away.

दिइएको चित्र अध्ययन गर्नुहोस् :
Study the given diagram:

(a) चित्रमा आँखाको कुन कमजोरी देखाइएको छ ?
Which defect of vision of eye is shown in the figure?

(b) उक्त कमजोरी हटाइएको रेखाचित्र कोर्नुहोस् ।
Draw the ray diagram showing the correction of the defect.

(c) आकृति P मा बनेको भए कुन लेन्स राखिएको चस्मा प्रयोग गर्नुपर्थ्यो ?
If image is formed at P spectacles of which lens would have been used?

[Figure: Ray diagram showing eye defect with image at P]

एउटा विद्यार्थीले पानी भरिएको गिलासमा चम्चा राख्दा चम्चा वाडिएएको देखे । उनले एक्वारियममा राखेको माछा वाहिरवाट हेर्दा त्यसको साइज पनि वास्तविक आकारभन्दा ठुलो देखे । यी दुवै अवस्था के कारणले हुन्छ ? अवलोकनवाट उनले के निष्कर्ष निकाल्न सकिन् ।
A student observed a spoon bent when it is dipped in a glass having water. He observed a fish kept in aquarium larger than actual size when she observed from outside. By which reasons shows condition observed?

(i) प्रकाशको गति हावामा भन्दा पानीमा धेरै भएकाले
Due to velocity of water is more in water than in air.

(ii) फरक घनत्व भएका माध्यममा प्रवेश गर्दा प्रकाशको गतिमा परिवर्तन हुने हुनाले
Due to velocity of light changes, when it enters into media having different densities.

(iii) पानीभित्र वस्तुको आकार परिवर्तन हुने हुनाले
Due to shape of object changes inside water.

(iv) पानीभित्र वस्तुको साइज परिवर्तन हुने हुनाले
Due to size of object changes inside water.

दिइएको रेखाचित्र कापीमा सारेर पूरा गर्नुहोस् । र उक्त प्रक्रिया कुन सिद्धान्तमा आधारित छ ?
Copy the given ray diagram in your answer sheet and Complete. In which principle is it based?

[Figure: Ray diagram with angles 45° and 30°]

दिइएको रेखाचित्र अध्ययन गर्नुहोस् :
Study the given ray diagram:

(a) उक्त रेखा चित्र उत्तरपुस्तिकामा सारेर पूरा गर्न��होस् ।
Copy the ray diagram in answer sheet and complete.

(b) आकृतिको कुनै दुईओटा विशेषता लेख्नुहोस् ।
Mention any two characteristics of image formed.

(c) वस्तुलाई लेन्सबाट 2.5 cm टाढा राख्दा वस्तुको आकृतिको आकारमा के परिवर्तन आउँछ ?
What change occurs in the size of image formed when the object is kept 2.5 cm away from the lens?

[Figure: Convex lens ray diagram with object at 2F]

दिइएको चित्र अध्ययन गरी p र q चिन्तुहोस् ।
Study the given diagram and identify p and q.

(i) p- आवर्तित कोण र q- चरम कोण
(ii) p- चरम कोण र q- परावर्तित कोण
(iii) p- आवर्तित कोण र q- आवर्तित कोण
(iv) p- चरम कोण, q- आवर्तित कोण

एउटा मैनबत्तीलाई 2 cm केन्द्रीकरण दूरी भएको कन्पेक्स लेन्सको अप्टिकल केन्द्रबाट 8 cm पर राखिएको छ । उक्त लेन्सबाट बन्ने आकृतिको स्थान र प्रकृति देखाउने रेखाचित्र बनाउनुहोस् र उक्त आकृतिको एउटा प्रकृति पनि लेख्नुहोस् ।
A candle is kept at a distance of 3 cm from a convex lens having focal length 2 cm. Draw the ray diagram to show the position, and state the nature of image formed by it.

दिएको किरण रेखाचित्र अध्ययन गर्नुहोस् ।
Study the given ray diagram.

(a) दिइएको चित्रमा कुन प्रक्रिया देखाइएको छ ?
Which process is shown in the given diagram?

(b) किरण A र B को रङ के हो ?
What is the colour of the rays A and B?

(c) कुन किरण (A वा B) काँच माध्यममा वढी गति हुन्छ ?
Which ray has more speed (A or B) in the glass medium?

(d) किरण A भन्दा किरण B वढी बाइगेन्छ । यसको कारण के हो ?
Ray B is bending more than Ray A. What is the reason for this?

लेन्सको केन्द्रीकरण दूरी पत्ता लगाउने सही सूत्र कुन हो ?
Which is the correct formula to find the focal length of a lens?

(i) v = M/u    (ii) M = i/o
(iii) P = 1/f    (iv) f = v/u

एकजना विद्यार्थीलाई कक्षाको अन्तिम बेन्चमा बसी बोर्डमा लेखिएका अक्षरहरू पढ्न गाह्रो भएको छ । उक्त व्यक्तिको आँखाको कमजोरीलाई हटाउने उपाएको किरण रेखाचित्र देखाउनुहोस् ।
A student has faced difficulties in reading letters on the board from last bench due to a defect of vision. Draw a ray diagram of remedy of the problem of that person.

यदि पानीमा प्रकाशको वेग 2.25×10⁵ m/s छ र हावामा 3×10⁸ m/s छ भने पानीको रिफ्र्याक्टिभ इन्डेक्सको मान हिसाब गर्नुहोस् ।
Calculate the refractive index of water, if speed of light in water is 2.25×10⁵ m/s and in air is 3×10⁸ m/s.

सेतो प्रकाशको किरण प्रिज्मबाट पठाउँदा हुने प्रकासको विच्छेदनको चित्र बनाउनुहोस् र यसो हुनुका दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Draw a diagram to show the dispersion of white light as it passes through a prism. Write two causes of dispersion of light.

विद्युत चुम्बकीय तरङ्गका लागि तलको मध्ये कुन तथ्य सही छ ?
Which one of the following statement is correct about electromagnetic wave.

(i) बैजनी रङको किरणको तरङ्ग लम्बाइ र आवृति सवैभन्दा बढी हुन्छ ।
Wavelength and frequency of violet ray are the highest.

(ii) बैजनी रङको किरणको तरङ्ग लम्बाइ कम र आवृत्ति बढी हुन्छ ।
Wavelength of violet ray is less and frequency is high.

(iii) बैजनी रङको किरणको तरङ्ग लम्बाइ र आवृत्ति सवैभन्दा थोरै हुन्छ ।
Wavelength and frequency of violet ray is the lowest.

(iv) बैजनी रङको किरणको तरङ्ग लम्बाइ बढी र आवृति कम छ ।
Wavelength of violet ray is maximum and frequency is less.

पानीबाट हावामा प्रकाशको किरण जाँदा पूर्ण आन्तरिक परावर्तन भएको प्रक्रिया चित्रबाट देखाउनुहोस् ।
Draw a ray diagram to show total internal reflection when a ray of light passes from water to air.

एक जना व्यक्तिले अत्यधिक तापक्रम भएको ठाउँमा कालोपत्रे सडकमा हिँड्दा अगाडि पानी रहेको देखे । तर उनी त्यहाँ पुगदा पानी पाइएन ।
One person saw water on the road while walking on coal-tarred road in an extremely high temperature. But he did not find water when he reached the place.

(i) यो अवस्थालाई के भनिन्छ ?
What is this condition called?

(ii) यो अवस्थाको मुख्य कारण के हो ?
What is the main cause of this condition?

(iii) यस प्रक्रियाका लागि आवश्यक पर्ने दुई अवस्थाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two conditions required for this process to occur.

कुन प्रकारको लेन्सको बिचको भाग मोटो र छेउको भाग पातलो हुन्छ ?
Which type of lens is thicker at middle and thinner at edges?

(i) कन्केभ लेन्स (concave lens)
(ii) कन्भेक्स लेन्स (convex lens)
(iii) प्लेनो कन्भेक्स (plano convex)
(iv) प्लेनो कन्केभ (plano concave)

पृथ्वीको सतहबाट इन्द्रेणी सधैँ अर्ध वृत्ताकार र एउटै मोटाइमा देखिनुका दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।
State two reasons why rainbow always appears semicircular and of the same thickness from the surface of the earth.

दिइएका दुई लेन्सको प्रकार उल्लेख गर्नुहोस् । तिनमध्ये कुन लेन्सले वस्तुलाई उक्त लेन्सबाट 15 cm मा राख्दा अवास्तविक र वस्तुभन्दा ठूलो आकृति बनाउँछ ? उपयुक्त किरण रेखाचित्र कोर्नुहोस् ।
Mention the types of these two lenses. Out of these two lenses which one forms a virtual and magnified image when an object is kept 15 cm away from the lens? Draw an appropriate ray diagram of this.

चित्रमा प्रकाशको किरणको आर्वतन देखाइएको छ । यो अवस्थामा तलकामध्ये कुन तथ्य सही हो ?
Figure shows refraction of ray of light. Which of the following statements is correct for this situation?

[Figure: Refraction diagram showing ray passing from medium-1 (30°) to medium-2 (52°)]

(i) माध्यम 1 सघन र माध्यम 2 विरल हो ।
Medium 1 is denser and medium 2 rarer.
(ii) माध्यम 1 विरल र माध्यम 2 सघन हो ।
Medium 1 is rarer and medium 2 denser.
(iii) प्रकासको गति दुवै माध्यममा बराबर हुन्छ ।
Speed of light is same in both media.
(iv) प्रकासको गति माध्यम 2 मा भन्दा माध्यम 1 मा बढी हुन्छ ।
Speed of light in medium 1 is greater than medium 2.

प्रकाशको पूर्ण आन्तरिक परावर्तनको दैनिक जीवनमा एउटा उपयोग लेख्नुहोस् ।
Write an application of total internal reflection of light in daily life.

चस्माको प्रयोग नगरी दृष्टिदोष सुधार्ने कुनै एक उपाय लेख्नुहोस् ।
Write any one way for the correction of defect of vision without using spectacles.

(i) कन्भेक्स र कन्केभ लेन्स बिचमा कुनै दुई भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between convex and concave lens.

(ii) एकजना विद्यार्थीले लगाउने चस्मामा प्रयोग हुने लेन्सको सामर्थ्य 4 D छ । यसको केन्दीकरण दूरी निकाल्नुहोस् । यस लेन्सको प्रकार पनि उल्लेख गर्नुहोस् ।
The power of the lens used in the spectacles worn by a student is 4 D. Calculate the focal length of the lens. Also mention the type of the lens.

हिरामा प्रकाशको वेग कति हुन्छ ?
What is the speed of light in diamond?

(i) 2.5 × 10⁸ m/s    (ii) 1.24 × 10⁸ m/s

(iii) 2.5 × 10⁸ m/s    (iv) 3 × 10⁸ m/s

प्रकाशको पूर्ण आन्तरिक परावर्तन हुन आवश्यक दुई अवस्थाहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two conditions for total internal reflection of light.

एक जना विद्यार्थीको चस्मामा प्रयोग भएको लेन्सको सामर्थ्य -8 D छ । उक्त लेन्सको केन्द्रीकरण दूरी पत्ता लगाइ लेन्सको प्रकार लेख्नुहोस् र उक्त दृष्टि कमजोरी हुनका दुईओटा कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।
A lens used by a student has power of -8 D. Find its focal length and its types and mention two causes of this defect of vision.

इन्द्रेणी बन्ने क्रममा देखिने हरियो, वैजनी र रातो रङ्का प्रकाशका किरणको वेगलाई क्रमशः V₁, V₂ र V₃ ले जनाइएको छ । ती वेगको सही क्रम कुन हो ?
In the process of formation of rainbow, which of the following is the correct order of speed of light? The speed of green, violet and red coloured ray of light is represented by V₁, V₂ and V₃ respectively.

(i) V₁ > V₂ > V₃

(ii) V₁ > V₂ < V₃

(iii) V₁< V₃ < V₂

(iv) V₁ > V₃ < V₂

प्रकाशको आवर्तन देखाउने चित्र खिच्नुहोस् ।
Draw a diagram that shows refraction of light.

दिइएको रेखाचित्र पूरा गर्नुहोस् ।
Complete the given ray diagram.

[Figure: Incomplete ray diagram with converging lens showing 2F and F points]

दिइएको चित्रको अध्ययन गरी सोधिएका प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् ।
Study the given diagram and answer the following questions:

[Figure: Diagram of eye showing light rays converging behind the retina indicating long-sightedness defect]

(a) यो कमजोरीका दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two causes of such defect.

(b) चित्रमा दिइएको आँखाको कमजोरी हटाउन कुन प्रकारको लेन्स प्रयोग गरिन्छ ? किन?
What type of lens is used to remove the defect of the vision shown in the given figure? Why?

प्रकाशको किरण हावाबाट काँचमा प्रवेश गरी फेरि हावामा आएर आवर्तन हुँदा तलका मध्ये कुन अवस्था सही हुन्छ ? [नोट: i = आपतित कोण, r = परावर्तित कोण र e = इमर्जेन्ट कोण]
Which situation will be correct when ray of light enters glass from air and emerges in the air?) [Note: i = angle of incidence, r = angle of refraction and e = emergent angle

(i) i = e < r    (ii) i = e = r    (iii) i = > e = r    (iv) i = e > r

प्रकाशको किरण हावाबाट काँचमा जाँदा नर्मलतिर बाङ्गिन्छ, किन ?
Why does a ray of light bends towards normal while refracting from air to glass?

दिइएको चित्र प्रकाशको कुन प्रक्रियासँग सम्बन्धित छ ?
To which phenomenon of light is the given figure related?

[Figure: Diagram showing light phenomenon (total internal reflection)]

(a) काँच र हिरामा, हिरा बढी चम्किनुका दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् ।
Diamond shines more than glass, why? Write two reasons.

(b) सेतो प्रकाशलाई प्रिज्मबाट पठाउँदा सात अलग अलग रङमा विच्छेदन हुने प्रक्रियाको चित्र बनाउनुहोस् र चित्रमा रङहरूको नाम क्रमसँग लेख्नुहोस् ।
Draw a diagram to show the splitting of white light into seven colors, when it passes through a prism. Label the colors in the diagram in correct order.

इन्द्रेणी कसरी बन्छ ? चित्रबाट देखाउनुहोस् ।
How is rainbow formed? Show by figure only.

यदि एकजना विद्यार्थीले कक्षाको अन्तिम बेन्चमा बसेर बोर्डमा लेखेका अक्षरहरू पढ्न सक्दैन । उक्त विद्यार्थीको समस्या समाधान गर्नका लागि अपनाउने उपाय चित्रद्वारा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।
If a student cannot read the letters written in the whiteboard from the last bench of his/her classroom. Draw a diagram showing the correction of his/her defect of vision.

दिइएका जोडीहरूका कुनै दुई दुईओटा फरकहरू भेट्नुहोस् ।
Write any two differences of the following pairs.

(i) कन्केभ लेन्स र कन्भेक्स लेन्स (Concave lens and convex lens)

(ii) सघन माध्यम र विरल माध्यम (Denser medium and rarer medium)

अप्टिकल केन्द्र र बक्रताको केन्द्रविचको दूरीलाई केवाट सङ्केत गरिन्छ ?
Which symbol is used for the distance between optical centre and centre of curvature?

(i) F
(ii) 2F
(iii) R
(iv) f

चित्रमा दिइएको लेन्सको सामर्थ्य कति हो ?
What is the power of the lens given in the diagram?

[Figure: Lens diagram with object at 40 cm focal points marked]

दिइएको चित्रलाई उत्तरपुस्तिकामा सारेर किरण रेखाचित्र पूरा गर्नुहोस् :
Copy the given diagram in your answer sheet and complete the ray diagram.

[Figure: Ray diagram with mirror at 90 degrees showing incident ray at 15 degrees]

चित्रमा एउटा लेन्सको अगाडि एउटा वस्तु राखिएको छ, उक्त चित्रको आधारमा तलका प्रश्नहरूको उत्तर लेख्नुहोस् :
An object is kept in front of a lens in the given diagram. Now write the answer of the following questions.

[Figure: Lens diagram with object placed between F and 2F on principal axis]

(i) दिएको किरण रेखा चित्र पूरा गर्नुहोस् ।
Complete the given ray diagram.

(ii) के यस्तो लेन्सको प्रयोग फूलको भागहरू हेर्नका लागि गर्न सकिन्छ ?
Can we use the lens to observe the parts of flower?

(iii) लेन्सको केन्द्रीकरण दूरी 10 cm छ भने त्यसको सामर्थ्य कति हुन्छ ?
If the focal length of the lens is 10 cm, what will be its power?

(iv) यदि यस लेन्सको सट्टा बिचमा बाक्लो हुने लेन्स प्रयोग गरियो भने वस्तुको आकृतिको प्रकृतिमा के फरक पर्छ ? लेख्नुहोस् ।
What changes occur in the nature of image, if the lens having thicker at middle is placed instead of this lens?

यदि कुनै चस्माको लेन्सको सामर्थ्य -3D छ भने त्यस चस्माको लेन्सको केन्द्रीकरण दूरी कति होला ?
If power of the lens used in spectacle is -3D, what is its focal length?

सँगै दिइएको चित्रमा प्रकाशको आर्वतनको चित्र देखाइएको छ । यस चित्रलाई पूर्ण आन्तरिक परावर्तन देखाउने गरी पूरा गर्नुहोस् ।
A ray diagram showing refraction of light is given alongside. Complete it to show total internal reflection.

[Figure: Ray diagram showing light refraction between Medium A and Medium B]

चित्रमा विद्यार्थी A र B को आँखाका कमजोरी देखाइएका छन् ।
Defect of vision of two students A and B are shown in the diagram.

[Figure: Figure A and Figure B showing eye defects of students A and B]

(i) तीमध्ये अन्तिम बेन्चमा बस्दा लेख्ने पाटीका अक्षरहरू कसले पढ्न सक्छन् ?
Between them, who can read the letters written in the board from the last bench?

(ii) A र B को आँखाका कमजोरीको कारणका आधारमा कुनै दुई बुँदामा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between eyes A and B on the basis of cause of defects.

(iii) आँखा B को कमजोरीको निराकरणका किरण रेखाचित्र खिच्नुहोस् ।
Sketch a ray diagram to correct the defect of eye B.

चित्रमा दिइएको दृष्टिको कमजोरीलाई हटाउनको लागि कस्तो लेन्सको प्रयोग गरिन्छ ?
What type of lens is used for the correction of defects of vision shown in the diagram?

[Figure: Diagram showing a defect of vision in the eye with lens and focal point]

(i) प्लेनो कन्भेक्स (Plano convex)

(ii) प्लेनो कन्केभ (Plano concave)

(iii) कन्केभो कन्भेक्स (Concavo convex)

(iv) कन्भेक्सो कन्केभ (Convexo concave)

यहाँ प्रिज्ममा एउटा प्रकाशको किरण पठाइएको छ ।
A ray of light is passed inside the prism.

[Figure: Prism diagram with ray of light entering at 60 degrees, showing angles theta-1 and point Q]

(i) θ₁ को मान पत्ता लगाउनुहोस् ।
Find the value of θ₁.

(ii) Q पछि किरणको दिशा कता हुन्छ ?
What will be the direction of ray after Q?

चित्रमा आँखामा हुने एक प्रकारको दृष्टिदोष देखाइएको छ । यस दृष्टिदोषको कुनै दुईओटा कारणहरू लेख्नुहोस् । यो दृष्टिदोष कसरी हटाउन सकिन्छ ? चित्रद्वारा देखाउनुहोस् ।
A type of defect of vision is shown in the diagram. Write any two causes of this defect. How can the defect be remedied? Show with diagram.

[Figure: Eye lens and retina diagram showing a vision defect with object at 25cm distance]

लेन्सका दुईओटा वक्रता केन्द्र जोड्ने काल्पनिक रेखालाई के भनिन्छ ?

What is the imaginary line joining two centres of curvature of a lens called?

(i) प्रमुख अक्ष (Principal axis)

(ii) प्रमुख रेखा (Principal line)

(iii) अप्टिकल रेखा (Optical line)

(iv) वक्रता रेखा (Curvature line)

एकजना विद्यार्थीलाई आँखा कमजोर भएर सामान्य दूरीमा राखिएको किताबका अक्षरहरू पढ्न गाह्रो भएको छ । आँखाको यस कमजोरीलाई हटाउन प्रयोग गरिने चश्माले कसरी सहयोग गर्छ ? किरण रेखाचित्रबाट मात्र देखाउनुहोस् ।

A student has faced difficulty to read letters of book at a normal distance due to defects of vision. How is the defect removed by the use of spectacles? Show it with ray diagram only.

कुनै लेन्सको F र 2F का बिचमा वस्तुलाई राख्दा वास्तविक र ठूलो आकृति बनाउँछ । त्यस्तो लेन्सको प्रयोग भएको चश्मा दृष्टिको कस्तो कमजोरी हटाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

A lens can form real and magnified image of the object kept in between F and 2F of it. Mention the type of defect of vision which can be removed by using such lenses.

दिइएको चित्रमा एउटा अर्धगोलाकार काँचको स्लावमा प्रकाशका केही गुणहरू देखाइएका छन् । यसको आधारमा दिइएको तालिका पूरा गर्नुहोस् । सेमीसर्कुलर काँचको स्लाव र चारपाटे स्लावमा हुने आवर्तनमा के फरक हुन्छ ।

Some properties of light are shown in the diagram of semicircular glass slab given alongside. Complete the following table on the basis of it. What is the difference between the refraction of light in a rectangular and semicircular glass slabs?

[Figure: Semicircular glass slab diagram showing angles of incidence and refraction with degree markings from 0 to 80]

यदि प्रकाशको किरण नयाँ माध्यममा छिर्दा बढी कोण बनाएर आवर्तित हुन्छ भने यो कस्तो अप्टिकल माध्यम हो ?

If ray is passing in new medium by making more angle after refraction, what type of optical medium is it?

चित्रमा प्रिज्मको अगाडि देखाइएको वस्तुको आकृति बन्ने गरी किरण रेखाचित्र पूरा गर्नुहोस् ।

Complete the ray diagram showing the image formed by the prism.

[Figure: Prism ray diagram with object and 45 degree angles to complete]

तीनओटा फरक फरक लेन्सहरू A, B र C का अगाडि कुनै वस्तु राख्दा बन्ने आकृतिहरूको प्रकृति तलको तालिकामा दिइएको छ :

Image formed by three different lenses A, B and C and their natures are given in the table below.

(i) उक्त लेन्सहरूमध्ये कुन दुईओटा लेन्सहरूलाई दूरदृष्टि कमजोरी हटाउन प्रयोग गरिन्छ ?

Which of two lenses among them can be used in the remedy of long sightedness?

(ii) लेन्स B को केन्द्रीकरण दूरी 3cm मानेर बन्ने आकृतिको किरण रेखाचित्र कोर्नुहोस् ।

Draw a ray diagram for the image formed assuming 3 cm focal length of lens B.

(iii) लेन्स C को अगाडि 2F दूरीमा वस्तु राख्दा बन्ने आकृतिको प्रकृति लेख्नुहोस ।

Write the nature of image formed by the lens C when object is kept at 2F of it.

चित्रमा देखाइएको कुन माध्यममा पूर्ण आन्तरिक परावर्तन हुनु अघि चरम कोण वन्छ ?

In which medium shown in the diagram, critical angle is formed before total internal reflection?

[Figure: Diagram showing Medium A and Medium B with light ray at critical angle]

यदि एउटा मान्छेले -2.5D सामर्थ्य भएको लेन्स राखिएको चस्मा प्रयोग गरेको छ भने, उक्त मानिसको आँखामा भएको समस्या के होला ?

A person is using a spectacle having lens of power -2.5D. What could be the problem in the eye of the man?

कक्षाको अन्तिम बेन्चमा बसिरहेको विद्यार्थीले कालोपाटीमा लेखिएका अक्षरहरू स्पष्ट पढ्न नसक्ने तर पाठ्यपुस्तक सजिलैसँग पढ्न सक्छ । उक्त विद्यार्थीको दृष्टिको कमजोरी तथा त्यसका दुईओटा कारणहरू लेखेदेखि उक्त कमजोरीलाई हटाउने उपायको किरण रेखाचित्र खिच्नुहोस् ।

Student sitting in the last bench cannot read the letters on a blackboard clearly but can read the text book. Write the type of defect of vision, he suffering with its two causes and sketch suitable ray diagram showing its remedy.

दिइएको उपकरणले कुन प्रकारको शक्तिको रूपान्तरण गर्छ ?

What type of energy transformation is done by the given instrument?

(i) रासायनिक शक्तिबाट विद्युतीय शक्तिमा (Chemical to electrical energy)

(ii) विद्युतीय शक्तिबाट प्रकाश शक्तिमा (Electrical to light energy)

(iii) चुम्बकीय शक्तिबाट विद्युतीय शक्तिमा (Magnetic to electrical energy)

(iv) विद्युतीय शक्तिबाट चुम्बकीय शक्तिमा (Electrical to magnetic energy)

(a) एउटा माइक्रोवेभ ओभनमा सेकेन्डरी फन्का : प्राइमरी फन्का = 10:1 लेखिएको छ । यदि यसलाई 220 V को स्रोतमा जोडिन्छ भने ट्रान्सफर्मरबाट उत्पन्न हुने सेकेन्डरी भोल्टेज हिसाब गर्नुहोस् ।

A microwave oven has written "Number of secondary windings : Number of primary windings = 10:1". If the microwave oven is connected to a source of 220 V, calculate the secondary voltage obtained from the transformer.

(b) यो कुन प्रकारको ट्रान्सफर्मर हो र यस प्रकारको ट्रान्सफर्मरको नमुना चित्र चिन्हुहोस् ।

Which type of transformer is this? Draw the model figure of such transformer.

एउटा ट्रान्सफर्मरमा प्राइमरी क्वाइलको सङ्ख्या 6,000 फन्का र सेकेन्डरी क्वाइलको सङ्ख्या 1,000 फन्का छ । सो ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी भोल्टेज 210 V भए सेकेन्डरी भोल्टेज कति होला ?
A transformer has 6,000 turns in the primary coil and 1,000 turns in the secondary coil. Calculate the secondary voltage if the primary voltage is 210 V.

(i) 25 V

(ii) 35 V

(iii) 45 V

(iv) 55 V

दिइएको चित्र अध्ययन गरी कार्य सिद्धान्तको आधारमा कुनै एउटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any one difference between the following figures on the basis of their working principles.

चित्र (Figure) A
चित्र (Figure) B

[Figure: Figure A: Permanent magnet with galvanometer and Figure B: Wooden block with switch and resistor]

अल्टरनेटिङ करेन्टको समय करेन्ट ग्राफ कोर्नुहोस् ।
Draw current time graph of alternating current.

एउटा चुम्बकलाई कोइलभित्र खसाउँदा ग्याल्भानोमिटरले के देखाउँछ । यदि उक्त चुम्बकलाई कोइलभित्र स्थिर अवस्थामा राख्यो भने ग्याल्भानोमिटरको सुइको अवस्थामा के फरक पर्छ ?
When a magnet is introduced into a coil, what happens to the needle of galvanometer. If the magnet is held at rest inside the coil, what will happen to the needle?

तलका मध्ये अल्टरनेटिङ करेन्टको स्रोत कुन हो ?

Which of the following is the source of Alternating current?

(i) ड्राईसल (dry cell)

(ii) सोलार प्यानल (solar panel)

(iii) डाइनामो (dynamo)

(iv) भोल्टाइक सेल (voltaic cell)

यदि एउटा ट्रान्सफर्मरमा फन्काको सङ्ख्या प्राइमरी क्वाइलमा भन्दा सेकेन्डरी क्वाइलमा बढी छ भने तलका कथनहरूमध्ये कुन सही छ ?

If a transformer has more turns in the secondary winding than in the primary winding, which of the following statements is correct?

(i) यसले A.C. को भोल्टेज परिवर्तन गर्दैन । (It does not change A.C. voltage.)

(ii) यसले A.C. भोल्टेज घटाउँछ । (It decreases A.C. voltage.)

(iii) यसले A.C. भोल्टेज बढाउँछ । (It increases A.C. voltage.)

(iv) यसले अवस्थाअनुसार A.C. भोल्टेज बढाउँछ । (It increases A.C. voltage according to the situation.)

(a) अल्टरनेटिङ करेन्ट र डाइरेक्ट करेन्टबिच कुनै दुई भिन्नता लेख्नुहोस् ।

Write any two differences between direct current and alternating current.

(b) डाइनामोबाट उपपादित विद्युतको मात्रा बढाउने कुनै दुई तरिका लेख्नुहोस् ।

Write any two ways of increasing electricity from dynamo.

हाम्रो देशमा प्रयोग हुने A.C. को आवृत्ति 50 Hz छ भन्नुको अर्थ के हो ?
What is meant by 'the frequency of alternating current in our country is 50 Hz?'

एउटा चार्जरमा भएको ट्रान्सफर्मरले 220 V को आपूर्ति भोल्टेजलाई 5 V मा परिवर्तन गछ भने प्राइमरी फन्का र सेकेन्डरी फन्काको सङ्ख्याको अनुपात कति हुन्छ ?
A charger has a transformer which reduces supply voltage from 220 V to 5 V. Calculate the ratio of number of turns in the primary coil to that of the secondary coil.

डाइनामावाट उत्पादित विद्युतको मात्रा बढाउने कुनै दुई उपाय लेख्नुहोस् ।
Write any two ways to increase the induced current in dynamo.

चित्रमा देखाइएको चुम्बकलाई सोलेन्वाइड भित्र छिराउँदा ग्याल्भानोमिटरको सुई घुम्छ, यसको कारण के होला ?
A magnet as shown in the figure if inserted into the solenoid, the needle of galvanometer is deflected. What could be the reason for this?

(i) मोटर असर (Motor effect)

(ii) विद्युत चुम्बकीय उत्पादन (electromagnetic induction)

(iii) म्युचुअल उपपादन (Mutual induction)

(iv) विद्युतको चुम्बकीय असर (Magnetic effect of current)

विज्ञान प्रयोगशालामा विजुली आपूर्ति 110 V छ । तपाईं सानो पड्खा चलाउन चाहनुहुन्छ जुन 12 V मा काम गर्छ । तपाईंसँग निम्न दुई प्रकारका ट्रान्सफर्मरहरू छन् ।
The electricity supply in your laboratory is 110 V. You have a small fan that operates on 12 V. You have two transformers.

(i) पहिलामा प्राइमरी क्वाइलमा फराको सड्ख्या सकेन्डरी क्वाइलमा भएको भन्दा वढी छ ।
First one is with more turns in primary coil than in the secondary coil.

(ii) दोस्रोमा प्राइमरी क्वाइलमा फेराको सङ्ख्या सेकेन्डरी क्वाइलमा भएका भन्दा कम छ ।
Second one is with fewer turns in primary coil than in secondary coil.

पङ्खा सुरक्षित रूपमा चलाउन यी दुईमध्ये तपाईं कुन ट्रान्सफर्मर प्रयोग गर्नुहुन्छ ?
Which transformer should you use to safely operate the fan?

दिइएको उपकरणले कुन सिद्धान्तअनुसार काम गर्छ ?
Based on which principle does the given device work?

2 Hz आवृति भएको अल्टरनेटिङ करेन्टको समय करेन्ट ग्राफ खिच्नुहोस् ।
Draw a time current graph of alternating current having frequency 2 Hz.

अल्टरनेटिङ करेन्ट र समयको सम्बन्ध देखाउने ग्राफ बनाउनुहोस् ।
Draw a graph to show the relationship between alternating current and time.

एउटा ट्रान्सफर्मरमा सेकेन्डरी क्वाइलको फन्का प्राइमरी क्वाइलको भन्दा 50 गुणा बढी छ । उक्त ट्रान्सफर्मरमा 220 V इनपुट भोल्टेज वनाउँदा त्यस ट्रान्सफर्मरले दिने आउटपुट भोल्टेज कति हुन्छ ? यो कुन किसिमको ट्रान्सफर्मर हो, यस प्रकारको ट्रान्सफर्मर कहाँ प्रयोग गरिन्छ ?
The number of turns in the secondary coil is 50 times more than that of primary coil. Calculate the output voltage, if 220 V input voltage is passed through this transformer. Which type of transformer is this? Where is such transformer used?

तलकामध्ये कुन तथ्य सही छ ?
Which of the following fact is correct?

(i) विद्युत मोटरले विद्युतीय शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तर गर्दछ ।
Electric motor changes electrical energy into kinetic energy

(ii) विद्युत जेनेरेटरले विद्युत शक्तिलाई यान्त्रिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ ।
Electric generator changes electrical energy in to mechanical energy.

(iii) विद्युत मोटर र जेनेरेटर दुवैले एउटै सिद्धान्तमा आधारित रही कार्य गर्दछन् ।
Both electric motor and generator work on same principle.

(iv) विद्युत मोटर र जेनेरेटर दुवै यन्त्रले यान्त्रिक शक्तिलाई विद्युतीय शक्तिमा रुपान्तर गर्दछन् ।
Both electric motor and generator changes mechanical energy into electrical energy

(i) एउटा ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी क्वाइलमा 240 V को विद्युत पठाउँदा सेकेण्डरी क्वाइलबाट 480 V विद्युत निस्कन्छ भने प्राइमरी फन्का 300 हुँदा सेकेन्डरी फन्का कति होला ?
When 240 V is passed in the primary coil of a transformer, 480 V is induced in secondary coil, if there are 300 turns in primary coil how many turns will be in secondary coil?

(ii) ट्रान्सफर्मरको कोर किन लेमिनेसन गरिन्छ ?
Why is the core of a transformer laminated?

(iii) के ट्रान्सफर्मरको प्रयोग DC परिपथमा गर्न सकिन्छ ? एउटा कारण लेख्नुहोस् ।
Can transformer be used in DC circuit? Give reason.

चित्रमा देखाइए जस्तो चुम्यकलाई सोलेन्वाइड भित्र छिराउँदा ग्याल्भानोमिटरको सुई घुम्दछ यसको कारण के होला ?
As shown in the figure, if the magnet is inserted into the solenoid, the needle of galvanometer is deflected. What could be the reason for this?

[Figure: Magnet inserted into solenoid connected to galvanometer]

(i) मोटर असर (motor effect)

(ii) विद्युत चुम्बकीय उत्पादन (electromagnetic induction)

(iii) म्युचुअल इन्डक्सन (mutual induction)

(iv) विद्युतको चुम्बकीय असर (magnetic effect of current)

डाइनामोमा उत्पादन हुने विद्युतको मात्रा बढाउने कुनै एउटा उपाय लेख्नुहोस् ।
Write any one way to increase the amount of induced electricity in dynamo.

अल्टरनेटिङ करेन्टको समय करेन्ट ग्राफ खिच्नुहोस् ।
Draw a time current graph of alternating current.

दिइएको चित्रमा प्राइमरी फन्काको सङ्ख्या 300 छ भने सेकेण्डरी क्वाइलमा फन्कामा फेराको सङ्ख्या पत्ता लगाउनुहोस् ।
If number of primary turns is 300, calculate the number of turns in the secondary coil in the given figure.

[Figure: Transformer with INPUT 220V AC MAINS, primary winding, core, secondary winding, OUTPUT 44VAC]

चुम्बकीय क्षेत्र भन्नेको के हो ?
What is magnetic field?

दिइएको चित्र अध्ययन गर्नुहोस् । (Study the given figure)

[Figure: Figure A showing electric power station connected to house without transformer, Figure B showing electric power station connected to house with transformers X and Y]

(i) चित्रमा X र Y ट्रान्सफर्मरको प्रकार लेख्नुहोस् ।
Name the type of transformers X and Y.

(ii) चित्र A मा जस्तै गरि विद्युत् प्रशारण गर्दा हुने दुईओटा समस्याहरू लेख्नुहोस् ।
Write any two problems of transmitting electricity the way shown in figure A.

60Hz आवृति भएको अल्टरनेटिङ करेन्ट ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी क्वाइलमा जोड्दा, सेकेन्डरी क्वाइलमा अल्टरनेटिङ करेन्टको आवृति कति हुन्छ ?
When an alternating current of 60 Hz frequency is connected to the primary coil of a transformer, what will be the frequency of alternating current in the secondary coil?

चुम्बक र क्वाइल प्रयोग गरि करेन्ट उत्पादन गर्न सकिने प्रक्रियाको सफा चित्र कोर्नुहोस् ।
Draw a neat diagram of electric current production process by using a magnet and a coil.

अल्टरनेटिङ करेन्ट र डाइरेक्ट करेन्ट बिचमा कुनै दुई भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between alternating current and direct current.

यदि धाराविद्युत प्रवाह भएको सुचालकलाई स्थायी चुम्बकीय क्षेत्रमा राख्दा सुचालक हल्लिन्छ भने त्यो असरलाई के भनिन्छ ?
If a current carrying conductor is placed in a permanent magnetic field, the conductor vibrates. What is such effect called?

(i) चुम्बकीय असर (Magnetic effect)

(ii) विद्युत चुम्बकीय उत्पादनको असर (Effect of Electromagnetic induction)

(iii) म्युचुअल इन्डक्सन असर (Mutual Induction effect)

(iv) मोटर असर (Motor effect)

एउटा ट्रान्सफर्मरको सेकेन्डरी क्वाइलको फन्का प्राइमरी क्वाइलको फन्काको 10 गुणा रहेको छ । उक्त ट्रान्सफर्मरलाई 230 V मुख्य लाइनमा जडान गर्दा सेकेन्डरी भोल्टेज कति प्राप्त हुन्छ ? यो कुन प्रकारको ट्रान्सफर्मर हो ? यस प्रकारको ट्रान्सफर्मरको एउटा उपयोग पनि लेख्नुहोस् ।
The number of secondary coil is 10 times the primary coil in a transformer. If the transformer is connected to 230 V main line, how much secondary voltage is obtained? What type of transformer is this? Write a use of such transformer.

अल्टर्नेटिङ करेन्ट र समयको सम्बन्ध देखाउने ग्राफ वनाउनुहोस् ।
Draw a graph to show the relationship of alternating current and time.

एउटा पावरहाउसमा जडान गरिएको ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी फन्काको सङ्ख्या र सेकेण्डरी फन्काको सङ्ख्या 1:80 को अनुपातमा छ । यदि उक्त ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी फन्कामा 400 V पठाइएको रहेछ भने त्यसको सेकेन्डरी फन्कामा कति भोल्टेज उत्पादन हुन्छ ? उक्त ट्रान्सफर्मर ग्राहस्थ्य विद्युतीकरणमा प्रयोग गर्न मिल्छ कि मिल्दैन, एउटा कारण दिनुहोस् ।
A transformer in a power house has 1:80 ratio of primary and secondary coils. If 400 V is passed into the primary coil what could be the voltage produced in the secondary coil? Can this transformer be used in domestic circuit?

चित्रमा दिइएको कुवाइलमा विद्युत प्रवाह गर्दा तार कम्पन हुन्छ किन ? कुनै एउटा कारण दिनुहोस् ।
Give one reason why wire vibrates when current/electricity is passed through the coil of the wire.

[Figure: Coil between S and N poles of a magnet with battery circuit]

चित्रमा देखाएको ट्रान्सफर्मर कुन प्रकारको हो ? A मा 700 V को भोल्टेज पठाउँदा B मा कति भोल्टेज उत्पन्न हुन्छ ?
What type of transformer is shown in the figure? If the potential difference in A is 700 V, calculate the voltage produced in coil B.

[Figure: Transformer diagram with coil A (np=1000 turns) and coil B (ns=50 turns)]

विद्युत चुम्बक प्रयोग भएको एउटा उपकरणको नाम लेखी त्यसको एउटा उपयोगिता पनि लेख्नुहोस् ।
Name an instrument in which electro-magnet is used, and write a use of that instrument.

चुम्बकको प्रयोग गरी विद्युत् निकाल्ने प्रक्रियाको कुनै एउटा चित्र बनाउनुहोस् ।
Draw a diagram showing generation of electricity by using a magnet.

दिइएको ग्राफका आधारमा दिइएको तालिको भर्नुहोस् ।
Fill in the following table on the basis of given graph.

[Figure: Two current vs time graphs: Fig.I showing DC current of value 6, Fig.II showing AC current with values 3 and 0.03s period]

दिइएको चित्रमा देखाइएको करेन्ट ग्राफ मध्ये ट्रान्सफर्मरको प्रयोगका निम्ति कुन उपयुक्त छ ? कारणसहित लेख्नुहोस् ।
Which of the current graph in the figure is applicable in functioning of a transformer? Explain with reason.

[Figure: Two current graphs: Figure A showing AC waveform and Figure B showing DC waveform]

सोलेनोइड र यसका चुम्बकीय क्षेत्र सम्बन्धी चित्र दिइएको छ । त्यसमध्येको कुन छेउ उत्तरी ध्रुव बन्छ ? आफ्नो उत्तरको पुष्टि गर्नुहोस् ।
A diagram related with solenoid and its magnetic fields is given. Which end of it is North Pole? Justify your answer.

[Figure: Solenoid diagram with ends labelled A and B and current direction shown]

दिइएको चित्रमा इनपुट भोल्टेज भन्दा आउटपुट भोल्टेज 20 गुणा कम छ । The value of output voltage is 20 times less than input voltage in the given figure.

[Figure: Transformer diagram with primary coil having 1500 turns]

(i) सेकेन्डरी क्वाइलमा तारको फेराहरूको सङ्ख्या निकाल्नुहोस् ।
Calculate number of turns in secondary coil.

(ii) प्राइमरी क्वाइलमा DC पठाउँदा के हुन्छ ?
What will happen if DC is supplied in primary coil?

(iii) दुवै क्वाइलमा तारको फेराको सङ्ख्या बराबर बनाउँदा के हुन्छ ?
What will happen if the number of turns of the wire are made equal?

धनगढीको एउटा चार्ज स्टेसनमा 12V को ब्याट्री भएको रिक्सा चार्जमा राखिएको छ । प्राइमरी फन्का 550 भएको उक्त ट्रान्सफर्मर 220 V AC, को लाइनमा जडान गरिएको छ ।
A 12 V rickshaw is charged at a charge station in Dhangadhi. It is charged using a transformer having 550 turns in primary coil connected in 220 V AC, line.

(i) ट्रान्सफर्मरमा सेकेन्डरी फन्काको गणना गर्नुहोस् ।
Calculate the number of turns in secondary coil of transformer.

(ii) रिक्साको चार्जमा प्रयोग भएको ट्रान्सफर्मर कुन प्रकारको हो ? यो ट्रान्सफर्मर र पावर हाउसमा प्रयोग गरिने ट्रान्सफर्मरको कुनै एउटा भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Mention the type of transformer used to charge rickshaw. Write down one difference between this transformer and the transformer used in power house.

ट्रान्सफर्मरमा कुन भौतिक परिमाण सधै यथावत रहन्छ ?
Which physical quantity always remains the same in a transformer?

(i) वल (Force)

(ii) भोल्टेज (Voltage)

(iii) विद्युत् धारा (Current)

(iv) सामर्थ्य (Power)

यदि चित्रमा देखाइएको ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी क्वाइलमा तारको फेराहरूको सङ्ख्या सेकेन्डरी क्वाइलमा भन्दा 4 गुणा बढी छ भने सेकेन्डरी भोल्टेजको मान कति होला ?
If number of turns of wire in primary coil of a transformer shown in the diagram is 4 times more than that in secondary coil. What will be the value of secondary voltage?

[Figure: Transformer diagram with 220V primary supply]

(i) 1110 V

(ii) 220 V

(iii) 110 V

(iv) 55 V

तपाईंको घरमा जडान गरिएको विद्युत् 220 V को छ । तपाईंसँग दुईओटा ट्रान्सफर्मर छन् तीमध्ये एउटाको प्राइमरी क्वाइलमा फेराको सङ्ख्या सेकेन्डरी क्वाइलमा भएको भन्दा बढी छ भने अर्कोमा प्राइमरी क्वाइलमा फेराको सङ्ख्या सेकेन्डरी क्वाइलमा भएको भन्दा कम छ । 12 V को रेडियो बजाउनका लागि तपाईंले यी दुईमध्ये कुन ट्रान्सफर्मर छान्नुहुन्छ ?
Electricity supply in your house is of 220 V. You have two transformers one with more number of turns in primary coil than in secondary coil and another with less number of turns in primary coil than in secondary coil. Which transformer will you select to play a radio set that needs 12 V?

इलेक्ट्रिक जेनेरेटर इलेक्ट्रिक मोटरभन्दा कुन कुन दुई कुरामा फरक छ ?
In what two ways electric generator differs from electric motor?

इलेक्ट्रिक मोटर र करेन्ट जेनेरेटरमा मुख्य समानता के हो ?

What is the major similarity in electric motor and current generator?

(i) दुवैको कवाइलमा AC इन्पुट चाहिन्छ

Both need AC input in their coil

(ii) दुवैको कवाइलमा DC इन्पुट चाहिन्छ

Both need DC input in their coil

(iii) दुवैको कवाइल इनामेल गरिएका तारले बनेको हुन्छ

Coil of both is made of enamelled wire

(iv) दुवैको कवाइल इनामेल नगरिएका तारले बनेको हुन्छ

Coil of both is made of non-enamelled wire

एउटा ट्रान्सफर्मरको प्राइमरी क्वाइलमा 220 V को विद्युत् पठाउँदा सेकेन्डरी क्वाइलबाट 440 V विद्युत् निस्कन्छ । सेकेन्डरी क्वाइलमा तारको फेराको संङ्ख्या 350 छ ।

When 220 V is passed in the primary coil of a transformer, 440 V is induced in secondary coil. If the number of turns in secondary coil is 350:

(i) प्राइमरी क्वाइलमा तारको फेराको संङ्ख्या कति हुन्छ ?

What will be the number of turns in primary coil?

(ii) ट्रान्सफर्मरको कोरमा लेमिनेसन नगर्दा के हुन्छ ?

What will happen if core of a transformer is not laminated?

(iii) के यसलाई ब्याट्रीसँग जोडेर प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

Can it be used by connecting with battery?

750W र 220V लेखिएको केत्लीमा कति धाराविद्युत वहन सक्छ ?

What amount of current can flow in the kettle written with 750 watt and 220 V?

(i) 3 A

(ii) 3.4 A

(iii) 5 A

(iv) 7 A

जेनेरेटरमा उत्पादित इएमएफ बढाउने उपाय कुन हो ?

Which one is the way to increase the magnitude of induced emf in a generator?

(i) चुम्बकको लम्बाइ बढाएर By increasing the length of magnet

(ii) क्वाइल र चुम्बकबिचको दूरी बढाएर By increasing the distance between the coil and the magnet.

(iii) चुम्बकको चुम्बकीय क्षेत्र बढाएर By increasing the strength of magnetic field

(iv) घुमाउने वेग घटाएर By decreasing the speed of rotation

छड चुम्बकको चुम्बकीय क्षेत्रमा परिवर्तन नगरिकन क्वाइलको लागि चुम्बकीय फ्लक्स बढाउनका लागि के गर्नुपर्ला ?

What will you do to increase the magnetic flux for the coil without changing the magnetic field of the bar magnet?

[Figure: Bar magnet with S and N poles moving towards a coil]

राकेशले चित्रमा देखाएजस्तै एउटा मोटरको मोडल बनाउँदा तिनले क्वाइलको दुवैतिरको छेउको इनामेल खुर्केका थिए र नयाँ सेलको प्रयोग गरेका थिए । तिनले क्वाइलको नजिकै चुम्बक लैजाँदा विद्युत् परिपथ सही भए पनि क्वाइल घुमेन । यसका दुईओटा सम्भावित कारणहरू लेख्नुहोस् ।

A model of DC motor as shown in the diagram was made by Rakesh. He removed the enamels of the ends of the coil and used new cell. When he brought a magnet close to the coil it did not move although there was no problem in circuit? What might be the possible causes of it? Mention any two of them.

[Figure: DC motor model photograph showing coil and magnet setup]

DC को आवृति कति हुन्छ, किन ?

What is the frequency of DC? Why?

एउटा विद्युत् सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनीले ट्रान्सफर्मरको माग बजारमा देख्यो ।

An electric material production company saw the demand of transformer in the market.

(i) त्यस कम्पनीले प्राइमरी फन्का 200 र सेकेन्डरी फन्का 100 हुने गरी ट्रान्सफर्मर बनाउँदा कस्तो प्रकारको ट्रान्सफर्मर वन्छ ?

If the company manufactures transformers with number of primary coil 200 turns and secondary coil 100 turns. What type of transformer is formed?

(ii) यदि उक्त कम्पनीले बनाएको ट्रान्सफर्मरमा प्राइमरी फन्कामा 50V DC पठाउँदा सेकेन्डरी फन्कामा कति भोल्ट विद्युत् वग्छ ?

If 50V DC is passed in the primary coil in the transformer manufactured by the company, what will be the secondary voltage?

(iii) उक्त ट्रान्सफर्मरहरूमा इनपुट र आउटपुट इनर्जीविच के सम्बन्ध छ ?

What is the relation between input and output energy in the transformers?

(iv) दैनिक जीवनमा माथिको 'i' नं. मा दिइएको ट्रान्सफर्मरको उपयोगिता के हुन्छ ?

What is the use of transformer given in no. 'i', in our daily life?

ब्रह्माण्डको भविष्यसम्बन्धी दिइएको ग्राफ अध्ययन गर्नुहोस् ।

Study the graph related to the future of the universe.

(a) रेखा Z अनुसार ब्रह्माण्डको अन्त्य कसरी हुन्छ ?

According to line Z, how will the universe end?

बन्द र खुला ब्रह्माण्डबिच दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between open and closed universe.

बिग ब्याङ्ग सिद्धान्तले हब्बलको अध्ययनको निष्कर्षलाई कसरी समर्थन गर्छ ? कुनै दुई बुँदा लेख्नुहोस् ।

How does the conclusion of Hubbles study support Big Bang theory? Mention any two points.

हब्बलको अध्ययनसँग नजिकको सम्बन्ध भएको सिद्धान्त कुन हो ?
Which theory is closely related to Hubble's study?

(i) हेलियोस्पेन्टिक सिद्धान्त (Heliocentric theory)
(ii) जियो सेंन्द्रिक सिद्धान्त (Geocentric theory)
(iii) बिगब्याड सिद्धान्त (Big-bang theory)
(iv) हब्बलको सिद्धान्त (Hubble's theory)

ब्रह्माण्डको भविष्यसम्बन्धी दिइएको ग्राफमा ब्रह्माण्ड 'B' ले कस्तो ब्रह्माण्ड देखाउँछ ?
In the given graph of future of the universe, what type of universe does 'B' represent?

पृथ्वी रहेको ब्रह्माण्डको भविष्य खुल्ला, वन्द वा समतल कुन हो ? उचित तर्कसहित व्याख्या गर्नुहोस् ।
What is the future of the universe in which Earth is present; open, closed or flat? Explain with suitable argument.

एक खगोल नैज्ञानिकले दुई तारापुञ्ज, P र Q अध्ययन गरेछन् जुन एक अर्काबाट टाढा रहेछन् र P तारापुञ्ज पृथ्वीबाट Q तारापुञ्ज भन्दा बढी दूरोमा छन् भन्ने कुरा पत्ता लगाएछन् । उक्त जानकारीको आधारमा निम्न प्रश्नहरूको उत्तर दिनुहोस् ।
An astronomer studies two galaxies, P and Q which are very far from each other, and finds that galaxy P is at greater distance from the Earth compared to the galaxy Q. Based on these information, answer the following questions.

(a) कुन तारापुञ्जको रेसेसनल गति बढी हुन्छ ?
Which galaxy has a greater recessional velocity?

(b) P र Q किन एक अर्काबाट टाढा गइरहेका छन् ?
Why are P and Q going away from each other?

समतल ब्रम्हाण्ड र वन्द ब्रम्हाण्डविच दुई वृदामा फरक लेख्नुहोस् ।
Differentiate between the flat universe and closed universe in two points.

बन्द ब्रम्हाण्ड र खुल्ला ब्रम्हाण्डविच पाइने दुईओटा भिन्नता लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between close universe and open universe.

कुन अवस्थामा समतल ब्रह्माण्डको परिकल्पना गर्न सकिन्छ ?
Under what condition can a flat universe be hypothesized?

(i) औसत घनत्व चरम घनत्व भन्दा वढी भएको अवस्थामा
(when the average density is greater than the critical density)
(ii) औसत घनत्व चरम घनत्व भन्दा कम भएको अवस्थामा
(when the average density is less than the critical density)
(iii) औसत घनत्व र चरम घनत्व बराबर भएको अवस्थामा
(when the average density and critical density are equal)
(iv) औसत घनत्व र चरम घनत्व तुलना गर्न नसकिने अवस्थामा
(when the average density and critical density are not comparable)

विग व्याङ्ग सिद्धान्तलाई ब्रह्माण्डको उत्पत्ति सम्बन्धी सबैभन्दा विश्वसनीय मानिन्छ, किन ?
Why is Big-Bang theory considered the most reliable theory among all the theories related to the origin of universe?

हवलको नियम v = Hd मा H को मान कति हुन्छ ?
What is the value of H in Hubble's law, v = Hd ?

(i) 65 km/s/Mpc (ii) 68 km/s/Mpc (iii) 70 km/s/Mpc (iv) 73 km/s/Mpc

समतल ब्रह्माण्डको परिभाषा लेख्नुहोस् ।
Write the definition of flat universe.

बन्द ब्रह्माण्ड र खुला ब्रह्माण्डका विचमा दुईओटा फरक लेख्नुहोस् ।
Write any two differences between closed universe and open universe.

कुन अवस्थामा बन्द ब्रह्माण्डको परिकल्पना गर्न सकिन्छ ।
Under what condition can close-universe be hypothesized?

(i) औसत घनत्व चरम घनत्वभन्दा बढी भएको अवस्थामा
When average density is greater than the critical density.

(ii) औसत घनत्व, चरम घनत्व भन्दा कम भएको अवस्थामा
When average density is less than the critical density.

(iii) औसत घनत्व र चरम घनत्व बराबर भएको अवस्थामा ।
When average density and critical density are equal.

(iv) औसत घनत्व र चरम घनत्व तुलना गर्न नसकिने अवस्थामा ।
When average density and critical density are not comparable.

हब्बलको नियमअनुसार ताराको गति के कुरामा निर्भर हुन्छ ?
According to Hubble's law; on what factor does the speed of star depend?

यन्त्र ब्रह्माण्ड हनको लागि आवश्यक पर्ने एउटा अवस्था लेख्नुहोस् ।

ब्रह्माण्डको भविष्यसम्बन्धी परिकल्पनाबारे दिइएको ग्राफ अध्ययन गर्नुहोस् । ग्राफ R ले के जनाउँछ ? के कारणले गर्दा P भन्दा R फरक छ ?
Study the graph of hypothesis about future of universe given aside. What does R curve represent? In which respect P is different from R?

[Figure: Graph of Radius of the universe vs Time since the Big Bang, showing curves P and R]

हव्वलको अध्ययनको निष्कर्षले कसरी बिग ब्याङ सिद्धान्तलाई समर्थन गर्छ ? कुनै एकओटा बुँदा लेख्नुहोस् । हव्वलको नियमले ब्रम्हाण्डको सम्भावित भविष्यसम्बन्धी कुन तर्कको पुष्टि गर्छ ?
How does the conclusion of Hubble's study support Big Bang theory? Mention any one point. Which logic related to future of universe is proved by Hubble's law?

ब्रम्हाण्ड फैलिरहेको छ भन्ने कुरा कसरी भन्न सकिन्छ ?
How can we say that the universe is expanding?

गुरुत्वाकर्षण बल नभएको भए ताराहरूको जन्म र मृत्यु असम्भव थियो, दुईओटा बुँदाको आधारमा यस भनाइको पुष्टि गर्नुहोस् ।
'Birth and death of stars was not possible in the absence of gravitational force', justify the statement in two points.

सँगैको चित्रमा एउटा बेलुन दिइएको छ :
A figure of balloon is given alongside.

[Figure: Diagram of an inflated balloon]

(i) यसबाट तपाईँले बिग ब्याङ सिद्धान्त कसरी प्रदर्शन गर्नुहुन्छ ?
How will you demonstrate Big Bang theory by using it?

(ii) यस प्रदर्शनले हब्वलको सिद्धान्तको निष्कर्षलाई कसरी समर्थन गर्दछ ?
How does the demonstration also support the conclusion of Hubble's study?

हब्बलको अध्ययनको निष्कर्ष र बिग व्याङ सिद्धान्तको अन्तरसम्बन्धलाई दुईओटा बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

Clarify the interrelation between the Hubble's study and Big Bang theory in two points.

बिग ब्याङ सिद्धान्त र हब्बलको अध्ययनबिच कुनै दुईओटा समानताहरू लेख्नुहोस् ।

Write any two points of the similarity between Big bang theory and Hubble's study.

"ताराहरूको जन्म र मृत्यु दुवैका लागि गुरुत्वाकर्षण बलको महत्त्व निकै बढी हुन्छ ।" यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस् ।

"Role of gravitational force is very important for the birth and death of a star." Justify the statement.

डिजिटल सङ्केतलाई जनाउने नामाइकृत ग्राफ खिच्नुहोस् ।

Draw a labelled graph to show digital signal.